Xông đất là gì? Cách chọn người xông đất đầu năm
Xông đất là tục đón người đầu tiên bước vào nhà sau giao thừa. Gia chủ thường nhờ một người vui tính, sống êm ấm, có tuổi hợp với mình, gửi gắm mong muốn cho một khởi đầu dễ chịu. Tết Đinh Mùi, thời điểm này bắt đầu từ đêm 5/2 sang rạng sáng 6/2/2027. Đây là phong tục, mỗi nơi làm một khác, nhà nào không giữ cũng chẳng sao.
1. Xông đất là gì?
Sau phút giao thừa, người đặt chân vào nhà đầu tiên được gọi là người xông đất. Miền Bắc hay nói xông nhà, xông đất. Nhiều vùng phía Nam gọi là đạp đất. Tên khác nhau nhưng ý giống nhau: người khách mở màn cho năm mới của gia đình.
Người xưa tin rằng ngày đầu mang dáng dấp của những ngày sau. Vì thế họ muốn gặp người khiến mình thấy vui. Hiểu như vậy, tục này giống một lời chúc được gửi qua một con người cụ thể hơn là một phép tính may rủi.
Ba tục đầu năm rất dễ lẫn vào nhau. Bảng sau tách chúng ra.
| Tục | Ai di chuyển | Điều được chú ý |
|---|---|---|
| Xông đất | Khách đi vào nhà bạn | Người đến là ai |
| Xuất hành | Bạn rời nhà | Giờ đi và hướng đi |
| Hái lộc | Bạn đi lễ rồi mang lộc về | Vật mang về nhà |
2. Gia chủ thường nhờ ai?
Không có tiêu chuẩn chung. Khi hỏi các bậc cao niên, bạn sẽ nghe những tiêu chí sau, thứ tự ưu tiên thay đổi theo từng nhà.
- Tính tình: xởi lởi, hay cười, nói năng dễ nghe. Đây là điều nhiều người đặt lên trước tuổi tác.
- Gia cảnh: vợ chồng hòa thuận, con cái ngoan, công việc đang ổn.
- Tuổi: hợp với gia chủ theo cách xét của nhà đó.
- Sự thân thiết: người ở gần, đến được đúng hẹn và thật lòng muốn đến.
Người đang có tang thường tự tránh đi xông nhà khác trong dịp này. Đó là ý tế nhị giữa hàng xóm, có nơi giữ, có nơi không đặt nặng. Quan niệm cũ còn ưu tiên đàn ông. Ngày nay nhiều gia đình đã bỏ, một người phụ nữ tháo vát vẫn được mời như thường.
3. Chọn tuổi người xông đất thế nào?
Cách phổ biến nhất là so địa chi năm sinh của khách với gia chủ. Nhóm tam hợp được ưa chuộng, nhóm xung thì hay được né. Chi tiết từng cặp nằm ở bài tam hợp, lục hợp, tứ hành xung.
| Gia chủ tuổi | Nhóm tam hợp | Nhóm hay được né |
|---|---|---|
| Thân, Tý, Thìn | Ba tuổi này với nhau | Dần, Ngọ, Tuất tùy cặp đối xung |
| Tỵ, Dậu, Sửu | Ba tuổi này với nhau | Hợi, Mão, Mùi tùy cặp đối xung |
| Dần, Ngọ, Tuất | Ba tuổi này với nhau | Thân, Tý, Thìn tùy cặp đối xung |
| Hợi, Mão, Mùi | Ba tuổi này với nhau | Tỵ, Dậu, Sửu tùy cặp đối xung |
Một số thầy xét kỹ hơn, thêm cả thiên can và hành nạp âm. Có người lại so tuổi khách với năm mới, chẳng hạn năm Mùi thì thích tuổi Hợi, Mão. Vì các phép xét không giống nhau, hai bảng gợi ý có thể đưa ra hai tên khác nhau. Muốn tra hành nạp âm, bạn dùng bảng tra mệnh theo năm sinh.
Lời khuyên thực tế là đừng biến việc này thành bài toán. Một người bạn thân tuổi "chưa đẹp" đến chúc Tết bằng tấm lòng vẫn đáng quý hơn người lạ hợp tuổi mà gượng gạo.
4. Thời điểm xông đất Tết 2027 và 2028
Hai cái Tết tới đều không có ngày 30, vì tháng Chạp chỉ có 29 ngày. Các mốc dưới đây tính từ hàm đổi lịch của Tracuutuvi.
| Tết | Đêm giao thừa | Mùng 1 | Can chi mùng 1 | Giờ hoàng đạo mùng 1 |
|---|---|---|---|---|
| Đinh Mùi | Thứ Sáu 5/2/2027 | Thứ Bảy 6/2/2027 | Bính Thìn | Dần, Thìn, Tỵ, Thân, Dậu, Hợi |
| Mậu Thân | Thứ Ba 25/1/2028 | Thứ Tư 26/1/2028 | Canh Tuất | Dần, Thìn, Tỵ, Thân, Dậu, Hợi |
Nhà thức đón giao thừa có thể mời khách ngay sau 0 giờ. Lúc đó đang là giờ Tý, không thuộc bộ giờ hoàng đạo của hai ngày trên, nhưng phần đông vẫn làm vì tiện. Nhà muốn đón theo giờ đẹp có thể hẹn sáng mùng 1, trong khoảng 7h đến 11h, ứng với giờ Thìn, Tỵ.
Ai khắt khe hơn sẽ xem cả chi ngày. Ngày Bính Thìn xung tuổi Tuất, ngày Canh Tuất xung tuổi Thìn, theo bài ngày xung tuổi. Bạn tra thêm trên trang xem ngày nếu thích.
5. Đón người xông đất ra sao cho tự nhiên?
- Hẹn từ trước: nên nói chuyện trước Tết vài hôm, chốt giờ để khách khỏi bị động.
- Khách đến: chúc gia chủ vài câu ngắn, tránh nhắc chuyện buồn.
- Quà nhỏ: có thể là phong bao cho trẻ, ít bánh mứt hoặc một cành hoa. Không cần tốn kém.
- Thời gian: ngồi uống chén trà rồi về. Nhiều người bận đi thêm vài nhà, gia chủ cũng chẳng giữ lâu.
Không mời được ai, gia đình có thể tự làm. Một người trong nhà bước ra ngoài trước giao thừa, sang phút đầu năm thì quay lại, vừa vào vừa chúc cả nhà. Cách này gọn, được nhiều nhà ở thành phố áp dụng, nhất là ở chung cư.
6. Vùng miền và cách nhìn ngày nay
Miền Bắc thường coi trọng tục này hơn, có nhà chọn người từ tháng Chạp. Miền Trung và miền Nam nhìn chung thoải mái hơn, khách đến sớm thì vui. Đó là xu hướng thôi, vì gia đình chuyển vùng vẫn giữ nếp quê cũ.
Khi có người ghé ngoài dự tính, cách đẹp nhất vẫn là mời vào và tiếp chuyện vui vẻ. Chưa có gì cho thấy một vị khách định đoạt được việc làm ăn của gia đình bạn. Bầu không khí đầu năm thì lại do chính chủ nhà tạo ra.
7. Câu hỏi thường gặp về xông đất
Xét tuổi theo ai trong nhà?
Phần đông xét theo người đứng đầu gia đình, thường là người chồng. Nhà khác lấy người lo việc chính hoặc so với cả hai vợ chồng.
Trẻ nhỏ có đi xông đất được không?
Được, nếu gia đình thích. Có nhà mong đứa bé ngoan, hay cười mang lại không khí tươi vui.
Nhà mới chuyển đến có cần xông đất không?
Tùy nhà. Xông đất gắn với đầu năm, còn lễ vào nhà mới lại là chuyện của ngày nhập trạch.
Lời kết
Người xông đất đẹp nhất là người khiến bạn thấy mừng khi mở cửa. Bảng tuổi và giờ ở trên chỉ giúp những nhà vẫn giữ lệ cũ có chỗ tham khảo. Nhà bạn làm cách nào cũng được, miễn năm mới bắt đầu bằng sự vui vẻ.
Xem cho Tết 2027: Tuổi xông đất năm 2027.
Bài văn khấn liên quan: Văn khấn giao thừa ngoài trời. Xem đủ ở trang văn khấn các ngày trong năm.