Hái lộc đầu năm là gì? Ý nghĩa và cách làm cho đẹp
Hái lộc đầu năm là tục mang một cành non hay một vật nhỏ từ đền, chùa hoặc nơi mình đi lễ về nhà, gửi gắm mong muốn năm mới đủ đầy. Nhiều người làm sau giao thừa hoặc sáng mùng 1. Với Tết Đinh Mùi, dịp này mở đầu từ đêm 5/2 sang 6/2/2027. Ngày nay nhiều nơi khuyên xin lộc thay cho bẻ cành để giữ cây, và cách làm khác nhau theo từng vùng.
1. Chữ "lộc" nghĩa là gì?
Trong tiếng Việt, "lộc" có hai lớp nghĩa rất gần nhau. Một lớp là phúc phần, của cải, lợi ích mà mình được nhận. Lớp kia là chồi non của cây vào mùa xuân, còn gọi là nảy lộc. Hái lộc đầu năm khéo ghép cả hai: mang về nhà một mầm xanh, coi như lời chúc cho việc làm ăn và sức khỏe.
Với nhà nông xưa, nhành cây đang đâm chồi là điều dễ hiểu nhất để nói về sự sinh sôi. Người ta không cần vật gì đắt tiền. Từ đó tục này ở lại trong ký ức của nhiều vùng quê, gắn liền với những buổi đi lễ đêm giao thừa.
2. Hái lộc khác xuất hành, xông đất thế nào?
Ba việc thường đi chung trong một buổi sáng đầu xuân. Bạn đi lễ theo hướng đã chọn, đó là xuất hành đầu năm. Trên đường về mang theo nhành lộc. Về tới nhà, người khách đầu tiên tới chúc Tết lại thuộc tục xông đất. Mỗi việc có điều được quan tâm riêng, nên bạn giữ một việc và bỏ việc khác cũng chẳng sao.
3. Thời điểm hái lộc Tết 2027, 2028
Hai năm liền tháng Chạp đều thiếu, nên đêm giao thừa rơi vào 29 Chạp, theo kết quả của hàm đổi lịch trên Tracuutuvi.
| Tết | Đêm giao thừa | Sáng mùng 1 | Giờ thuận ban ngày mùng 1 |
|---|---|---|---|
| Đinh Mùi | Đêm Thứ Sáu 5/2/2027 | Thứ Bảy 6/2/2027 | Tỵ (9h đến 11h) |
| Mậu Thân | Đêm Thứ Ba 25/1/2028 | Thứ Tư 26/1/2028 | Tỵ (9h đến 11h) |
Giờ Tỵ ở bảng là giờ vừa hoàng đạo vừa tốt theo phép giờ xuất hành. Phần lớn người đi lễ không tính vậy mà đi lúc tiện nhất. Nhiều nơi tập trung đông ngay sau pháo giao thừa, nơi khác lại thích sáng sớm mùng 1 hoặc các ngày sau. Bạn tra thêm ngày cụ thể trên trang xem ngày.
4. Người ta thường mang lộc gì về?
| Loại lộc | Nơi hay gặp | Cách hiểu |
|---|---|---|
| Nhành cây có chồi | Làng quê, đình, đền phía Bắc | Sự sinh sôi. Hay chọn đa, si, sung, bồ đề |
| Túi lộc do chùa phát | Nhiều chùa trên cả nước | Vài hạt gạo, muối, phong bao nhỏ, tờ chúc |
| Hoa, quả đã dâng lễ | Khắp nơi | Của lễ được chia lại cho người đi lễ |
| Muối, gạo mua đầu năm | Miền Bắc, một số vùng khác | Muối gợi sự mặn mà. Có nơi hay mua muối trong sáng mùng 1 |
| Đóm lửa, nén hương | Vài làng cổ | Mang lửa về nhà, nay ít thấy hơn vì lý do an toàn |
Một số vùng còn có câu nói vui về việc đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi, với nhiều dị bản. Ý chung là mọi điều nhỏ nhặt trong sáng đầu tiên đều được gán thêm một lời chúc.
5. Hái lộc sao cho đẹp?
Những năm trước, báo chí đã nhắc nhiều về cảnh cây cối ở chùa, đền bị bẻ gãy sau đêm giao thừa. Đó là điều đáng tiếc, vì người ta đi tìm một mầm sống mà lại làm cây xác xơ. Bạn có thể tham khảo các cách sau.
- Hỏi trước: tại đền, chùa, hãy hỏi người trông coi xem có được hái không.
- Ưu tiên lộc phát sẵn: nhiều nơi chuẩn bị sẵn nhành nhỏ, lá trầu hay túi lộc.
- Lấy rất ít: một nhánh non bằng ngón tay đã đủ ý nghĩa.
- Không chen lấn: nơi đông người, chỗ thắp hương dày, hãy trông giữ trẻ nhỏ.
- Mang cây nhà trồng: mua nhành lộc ở chợ hoa cũng là một cách làm hợp lý.
Có nơi kiêng lấy cành gai, cành khô, vì nghe không may. Có người thích cây có tên đẹp, nhà khác chỉ cần cành còn xanh. Bạn không cần coi những chuyện đó là bắt buộc. Muốn hiểu thêm cách ứng xử khi đi lễ, bạn xem bài cách xin xăm ở chùa.
6. Mang lộc về nhà rồi làm gì?
Có nhà cắm nhành lộc vào lọ nhỏ trên bàn thờ. Có nhà treo ở cửa, gài lên mâm ngũ quả hay để vào ví. Bài phong thủy bàn thờ có lưu ý về sự sạch sẽ, gọn gàng trên ban. Nhành cây để lâu sẽ khô, tới cuối Tết bạn có thể thay nước, tỉa bớt, rồi đặt ở gốc cây hoặc bỏ vào chỗ sạch.
Lộc ăn được như hoa quả nên chia cho người nhà ăn ngay. Gạo, muối có thể cho vào hũ gạo, hũ muối đang dùng. Không có quy định phải giữ nguyên suốt năm. Mất túi lộc hay quên ở đâu đó cũng không mang ý gì xấu cả.
7. Câu hỏi thường gặp về hái lộc đầu năm
Không đi lễ được có hái lộc tại nhà không?
Được. Bạn có thể cắt một nhánh nhỏ từ chậu cây ở nhà, hoặc coi cành đào, cành mai đang có là lộc của cả gia đình.
Cành lộc có cần hợp mệnh không?
Không cần. Bài cây hợp mệnh chỉ nói về cây trồng lâu dài. Một nhành lộc mấy ngày Tết không phải xét như thế.
Trẻ con có đi hái lộc được không?
Được, nếu người lớn trông cẩn thận. Đây là dịp tốt để kể về mùa xuân và dạy trẻ bảo vệ cây xanh.
Lời kết
Một nhành xanh nhỏ, một túi muối hay chút quả lễ đều mang lại cảm giác dễ chịu cho buổi sáng đầu xuân. Đêm giao thừa tới là 5/2/2027, bạn có thể tính trước chuyến đi. Hãy giữ cây, giữ trật tự, phần nghi thức cứ theo vùng miền và nếp nhà mình.
Bài văn khấn liên quan: Văn khấn gia tiên mùng 2 Tết. Xem đủ ở trang văn khấn các ngày trong năm.