Lục Thập Hoa Giáp là gì? Bảng 60 can chi và nạp âm
Lục Thập Hoa Giáp là vòng 60 cặp can chi, bắt đầu từ Giáp Tý và kết thúc ở Quý Hợi. Vòng này sinh ra khi ghép 10 thiên can với 12 địa chi theo thứ tự. Hết 60 bước, vòng lại quay về Giáp Tý. Người xưa dùng nó để ghi năm, tháng, ngày, giờ, và bảng nạp âm cũng dựa trên vòng này.
1. Lục Thập Hoa Giáp là gì?
"Lục thập" nghĩa là sáu mươi. "Hoa giáp" là tên gọi quen thuộc của vòng can chi. Chữ "giáp" lấy từ can đầu tiên. Chữ "hoa" thường được giải thích là các can chi đan xen như hoa văn, nhưng đây chỉ là cách hiểu hay gặp.
Nói đơn giản, đây là một bộ đếm thời gian có 60 tên. Mỗi năm mang một tên. Năm 1984 là Giáp Tý, năm 1985 là Ất Sửu, cứ thế đi tiếp. Đến năm 2044, tên Giáp Tý lại xuất hiện.
Cách ghi này rất cổ. Trên giáp cốt thời Thương đã thấy can chi dùng để ghi ngày. Người Việt vẫn dùng can chi để gọi các sự kiện lớn, như nạn đói Ất Dậu 1945 hay Tết Mậu Thân 1968.
2. Vì sao là 60 mà không phải 120?
Có 10 can và 12 chi. Nếu ghép tự do thì được 120 cặp. Nhưng can và chi không ghép tự do. Cả hai cùng tiến một bước mỗi lần, nên can dương luôn đi với chi dương, can âm luôn đi với chi âm.
Vì thế có Giáp Tý nhưng không có Giáp Sửu. Can chỉ gặp một nửa số chi, nên chỉ còn 60 cặp. Theo toán học, 60 cũng là bội chung nhỏ nhất của 10 và 12. Bảng can và chi đầy đủ có ở bài thiên can địa chi là gì.
Mỗi chi đi với đúng 5 can. Chi Tý có Giáp Tý, Bính Tý, Mậu Tý, Canh Tý, Nhâm Tý. Đó là lý do cùng tuổi Tý nhưng mỗi người có thể mang một can khác nhau. Một con giáp trở lại sau 12 năm, còn một cặp can chi phải 60 năm mới trở lại.
3. Bảng 60 can chi và nạp âm
Mỗi dòng là hai năm liền nhau, chung một nạp âm. Tên nạp âm dùng đúng cách ghi trên lá số Tracuutuvi. Cột năm lấy vòng hiện tại, từ 1984 đến 2043. Bạn cộng hoặc trừ 60 để ra các năm khác.
| Thứ tự | Can chi | Nạp âm | Năm |
|---|---|---|---|
| 1, 2 | Giáp Tý, Ất Sửu | Hải Trung Kim | 1984, 1985 |
| 3, 4 | Bính Dần, Đinh Mão | Lô Trung Hỏa | 1986, 1987 |
| 5, 6 | Mậu Thìn, Kỷ Tỵ | Đại Lâm Mộc | 1988, 1989 |
| 7, 8 | Canh Ngọ, Tân Mùi | Lộ Bàng Thổ | 1990, 1991 |
| 9, 10 | Nhâm Thân, Quý Dậu | Kiếm Phong Kim | 1992, 1993 |
| 11, 12 | Giáp Tuất, Ất Hợi | Sơn Đầu Hỏa | 1994, 1995 |
| 13, 14 | Bính Tý, Đinh Sửu | Giản Hạ Thủy | 1996, 1997 |
| 15, 16 | Mậu Dần, Kỷ Mão | Thành Đầu Thổ | 1998, 1999 |
| 17, 18 | Canh Thìn, Tân Tỵ | Bạch Lạp Kim | 2000, 2001 |
| 19, 20 | Nhâm Ngọ, Quý Mùi | Dương Liễu Mộc | 2002, 2003 |
| 21, 22 | Giáp Thân, Ất Dậu | Tuyền Trung Thủy | 2004, 2005 |
| 23, 24 | Bính Tuất, Đinh Hợi | Ốc Thượng Thổ | 2006, 2007 |
| 25, 26 | Mậu Tý, Kỷ Sửu | Tích Lịch Hỏa | 2008, 2009 |
| 27, 28 | Canh Dần, Tân Mão | Tùng Bách Mộc | 2010, 2011 |
| 29, 30 | Nhâm Thìn, Quý Tỵ | Trường Lưu Thủy | 2012, 2013 |
| 31, 32 | Giáp Ngọ, Ất Mùi | Sa Trung Kim | 2014, 2015 |
| 33, 34 | Bính Thân, Đinh Dậu | Sơn Hạ Hỏa | 2016, 2017 |
| 35, 36 | Mậu Tuất, Kỷ Hợi | Bình Địa Mộc | 2018, 2019 |
| 37, 38 | Canh Tý, Tân Sửu | Bích Thượng Thổ | 2020, 2021 |
| 39, 40 | Nhâm Dần, Quý Mão | Kim Bạch Kim | 2022, 2023 |
| 41, 42 | Giáp Thìn, Ất Tỵ | Phủ Đăng Hỏa | 2024, 2025 |
| 43, 44 | Bính Ngọ, Đinh Mùi | Thiên Hà Thủy | 2026, 2027 |
| 45, 46 | Mậu Thân, Kỷ Dậu | Đại Trạch Thổ | 2028, 2029 |
| 47, 48 | Canh Tuất, Tân Hợi | Thoa Xuyến Kim | 2030, 2031 |
| 49, 50 | Nhâm Tý, Quý Sửu | Tang Đố Mộc | 2032, 2033 |
| 51, 52 | Giáp Dần, Ất Mão | Đại Khê Thủy | 2034, 2035 |
| 53, 54 | Bính Thìn, Đinh Tỵ | Sa Trung Thổ | 2036, 2037 |
| 55, 56 | Mậu Ngọ, Kỷ Mùi | Thiên Thượng Hỏa | 2038, 2039 |
| 57, 58 | Canh Thân, Tân Dậu | Thạch Lựu Mộc | 2040, 2041 |
| 59, 60 | Nhâm Tuất, Quý Hợi | Đại Hải Thủy | 2042, 2043 |
Tên nạp âm có nhiều cách chép, như Lô Trung Hỏa và Lư Trung Hỏa. Ý nghĩa từng tên có ở bài ngũ hành nạp âm là gì. Năm sinh từ 1924 đến 2031, kèm ngày Tết, có ở bảng tra mệnh theo năm sinh.
4. Sáu tuần giáp trong vòng 60
Vòng 60 chia được thành 6 đoạn, mỗi đoạn 10 cặp. Đoạn nào cũng mở đầu bằng can Giáp, nên gọi là tuần giáp. Trong một đoạn, 10 can đi hết một lượt nhưng chỉ dùng 10 chi, nên còn thừa 2 chi.
| Tuần | Từ đến | Hai chi còn thừa |
|---|---|---|
| Giáp Tý | Giáp Tý đến Quý Dậu | Tuất, Hợi |
| Giáp Tuất | Giáp Tuất đến Quý Mùi | Thân, Dậu |
| Giáp Thân | Giáp Thân đến Quý Tỵ | Ngọ, Mùi |
| Giáp Ngọ | Giáp Ngọ đến Quý Mão | Thìn, Tỵ |
| Giáp Thìn | Giáp Thìn đến Quý Sửu | Dần, Mão |
| Giáp Dần | Giáp Dần đến Quý Hợi | Tý, Sửu |
Hai chi còn thừa chính là nơi đặt dấu Tuần trên lá số tử vi. Bài Tuần Triệt trong tử vi giải thích cách dùng.
5. Tìm vị trí một năm trong vòng
Bạn lấy năm dương lịch trừ 3, rồi chia cho 60 và lấy số dư. Số dư là thứ tự trong bảng. Nếu dư 0 thì đó là thứ tự 60.
- Năm 2026: 2026 trừ 3 bằng 2023, chia 60 dư 43. Thứ tự 43 là Bính Ngọ.
- Năm 1990: 1990 trừ 3 bằng 1987, chia 60 dư 7. Thứ tự 7 là Canh Ngọ.
Phép tính này cho năm âm lịch ứng với năm dương đó. Ai sinh trước Tết thì phải lùi một năm. Bài cách tính can chi năm sinh hướng dẫn kỹ hơn.
6. Câu hỏi thường gặp về Lục Thập Hoa Giáp
Vì sao tuổi 60 gọi là tròn một hoa giáp?
Vì sau 60 năm, can chi của năm sinh trở lại đúng như cũ. Người sinh năm 1966 Bính Ngọ gặp lại năm Bính Ngọ vào năm 2026.
Hai người cách nhau 60 tuổi có cùng lá số không?
Không chắc. Họ cùng can chi năm và cùng nạp âm. Nhưng tháng, ngày, giờ sinh thường khác nhau, nên lá số vẫn khác.
Ngày và tháng có dùng vòng này không?
Có. Vòng 60 ngày chạy liên tục qua các tháng, các năm. Tháng và giờ thì lấy can theo phép riêng. Bạn có thể tra can chi của ngày tại lịch vạn niên.
Lời kết
Lục Thập Hoa Giáp chỉ là một bộ đếm, không tự nói lên điều tốt xấu. Khi hiểu vòng này, bạn sẽ đọc lịch âm và lá số dễ hơn. Muốn xem can chi của mình trên lá số, bạn có thể lập lá số. Nội dung trong bài chỉ để tham khảo.