Quẻ tiên thiên và quẻ hậu thiên trong lá số Hà Lạc
Trong lá số Hà Lạc, quẻ tiên thiên là quẻ gốc, lập trực tiếp từ tám chữ can chi lúc sinh. Quẻ hậu thiên là quẻ biến, có được bằng cách lật hào Nguyên đường của quẻ tiên thiên rồi đảo hai quẻ đơn trên dưới. Nói gọn, tiên thiên là phần được cho sẵn, hậu thiên là phần chuyển hóa, và các chặng đại vận đi qua quẻ tiên thiên trước, quẻ hậu thiên sau.
1. Hai quẻ này khác nhau ở điểm nào
| Tiêu chí | Quẻ tiên thiên | Quẻ hậu thiên |
|---|---|---|
| Nguồn gốc | Từ thiên số và địa số của tám chữ | Biến ra từ quẻ tiên thiên |
| Ý nghĩa thường dùng | Nền tảng, khuynh hướng gốc | Hướng chuyển đổi khi trưởng thành |
| Vị trí trong đại vận | Sáu chặng đầu | Sáu chặng sau |
| Độ dài | Từ 36 đến 54 năm, tùy số hào dương | Từ 36 đến 54 năm, tùy số hào dương |
| Hào Nguyên đường | Tìm theo giờ sinh | Chuyển từ quẻ tiên thiên sang |
Cần phân biệt với Bát quái tiên thiên và Bát quái hậu thiên. Đó là hai sơ đồ sắp xếp tám quẻ đơn, dùng chung cho mọi người. Còn hai quẻ đang nói đến ở đây là quẻ kép riêng của từng lá số.
2. Cách lập quẻ tiên thiên qua bốn bước
Bài dùng một ví dụ giả định xuyên suốt: một người nữ sinh ngày 20/8/1985 dương lịch, giờ Mùi. Tám chữ của người này là năm Ất Sửu, tháng Giáp Thân, ngày Tân Mão, giờ Ất Mùi.
2.1. Đổi can chi thành số
Thiên can lấy một số, địa chi lấy hai số theo bảng số Hà Đồ và Lạc Thư.
| Trụ | Can và số | Chi và số |
|---|---|---|
| Năm | Ất: 2 | Sửu: 5 và 10 |
| Tháng | Giáp: 6 | Thân: 4 và 9 |
| Ngày | Tân: 4 | Mão: 3 và 8 |
| Giờ | Ất: 2 | Mùi: 5 và 10 |
2.2. Cộng riêng số lẻ và số chẵn
Số lẻ gồm 5, 9, 3, 5, tổng bằng 22. Số chẵn gồm 2, 10, 6, 4, 4, 8, 2, 10, tổng bằng 46. Trên lá số, hai tổng này hiện ở dòng tổng số dương và tổng số âm.
2.3. Rút gọn thành thiên số và địa số
Tổng số lẻ nếu lớn hơn 25 thì trừ 25. Tổng số chẵn nếu lớn hơn 30 thì trừ 30. Kết quả còn hai chữ số thì lấy hàng đơn vị. Nếu kết quả tròn chục thì lấy hàng chục.
Trong ví dụ, 22 không vượt 25 nên lấy hàng đơn vị là 2. Thiên số bằng 2, ứng với quẻ Khôn. Số 46 vượt 30, trừ đi còn 16, lấy hàng đơn vị là 6. Địa số bằng 6, ứng với quẻ Càn.
2.4. Xếp quẻ đơn nào lên trên
Quy tắc dựa vào can năm sinh và giới tính. Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm là can dương. Ất, Đinh, Kỷ, Tân, Quý là can âm.
- Nam sinh năm can dương, nữ sinh năm can âm: quẻ của thiên số ở trên, quẻ của địa số ở dưới.
- Nam sinh năm can âm, nữ sinh năm can dương: quẻ của địa số ở trên, quẻ của thiên số ở dưới.
Người trong ví dụ là nữ, sinh năm Ất thuộc can âm. Thiên số nằm trên, địa số nằm dưới. Khôn ở trên, Càn ở dưới, ta được quẻ tiên thiên là Địa Thiên Thái.
3. Trường hợp đặc biệt khi gặp số 5
Số 5 nằm giữa Lạc Thư và không có quẻ đơn. Nếu thiên số hoặc địa số bằng 5, phải gửi sang quẻ khác. Công cụ của site gửi theo Tam nguyên. Sinh 1864–1923: nam Cấn (8), nữ Khôn (2). Sinh 1924–1983: năm dương nam Cấn, nữ Khôn; năm âm nam Khôn, nữ Cấn. Sinh 1984–2043: nam Ly (9), nữ Đoài (7).
Ví dụ một người nam sinh ngày 15/3/1990 giờ Thìn có tổng số lẻ là 40. Trừ 25 còn 15, lấy hàng đơn vị là 5, nên thiên số được gửi. Người này sinh năm 1990 thuộc Hạ nguyên, nam gửi vào Ly, thiên số thành 9. Địa số là 8. Người này sinh năm Canh, là nam sinh năm can dương, nên quẻ tiên thiên là Ly trên, Cấn dưới, tức Hỏa Sơn Lữ.
Đây là chỗ dễ khác nhau nhất giữa các trang. Có nơi dùng một quy ước cố định cho mọi năm sinh thay vì chia theo Tam nguyên. Nếu bạn thấy nơi khác cho quẻ khác, hãy kiểm tra xem thiên số hoặc địa số của mình có bằng 5 không.
4. Từ quẻ tiên thiên sang quẻ hậu thiên
Muốn có quẻ hậu thiên, trước hết phải biết hào Nguyên đường. Hào này được tìm theo giờ sinh. Người trong ví dụ sinh giờ Mùi, Nguyên đường rơi vào hào 5. Sau đó làm hai thao tác.
- Lật hào Nguyên đường: dương thành âm, âm thành dương.
- Đảo hai quẻ đơn: ba hào dưới đưa lên trên, ba hào trên đưa xuống dưới.
Địa Thiên Thái, từ dưới lên, gồm ba hào dương rồi ba hào âm. Lật hào 5 từ âm thành dương, quẻ trên từ Khôn đổi thành Khảm. Lúc này ta có Khảm trên, Càn dưới. Đảo vị trí, ta được Càn trên, Khảm dưới, tức Thiên Thủy Tụng. Đây là quẻ hậu thiên của người này.
Hào Nguyên đường cũng đi theo hào đã lật. Vì quẻ đơn đổi chỗ, hào 5 chuyển thành hào 2. Quy tắc chung là hào 1 đổi với hào 4, hào 2 đổi với hào 5, hào 3 đổi với hào 6.
5. Vai trò của hai quẻ hỗ
Trên lá số còn có hai quẻ nằm cạnh hai quẻ chính. Đó là quẻ hỗ. Cách lấy là dùng hào 2, 3, 4 làm quẻ dưới và hào 3, 4, 5 làm quẻ trên.
Với Địa Thiên Thái, quẻ hỗ là Lôi Trạch Quy Muội. Với Thiên Thủy Tụng, quẻ hỗ là Phong Hỏa Gia Nhân. Vì lấy từ các hào giữa, quẻ hỗ thường được hiểu là phần ẩn bên trong quẻ chính, phần không lộ ngay ra ngoài.
6. Đọc hai quẻ cùng nhau như thế nào
Không nên đọc mỗi quẻ một cách riêng lẻ. Một cách đọc đơn giản là xem chiều chuyển từ tiên thiên sang hậu thiên.
Trong ví dụ, quẻ gốc Thái nói về sự thông suốt, trên dưới hòa hợp. Quẻ biến Tụng nói về tranh chấp. Điều đó không có nghĩa là về sau người này sẽ kiện tụng. Có thể hiểu nhẹ hơn: nửa sau của hành trình đặt ra bài học về nhường nhịn và phân định đúng sai, và người đó vẫn có thể chọn cách ứng xử của mình.
Ngược lại, một quẻ tiên thiên khó cũng có thể đi về quẻ hậu thiên thuận hơn. Chiều chuyển chỉ là một gợi ý để tự suy ngẫm. Đây là cách đọc mang tính tham khảo, không phải kết luận về tương lai.
7. Câu hỏi thường gặp
Quẻ tiên thiên có thay đổi theo năm không?
Không. Quẻ tiên thiên và hậu thiên cố định từ dữ liệu ngày giờ sinh. Thứ thay đổi theo năm tháng là các quẻ của đại vận, tiểu vận và nguyệt vận.
Quẻ hậu thiên có phải là hậu vận tuổi già không?
Không hẳn. Quẻ tiên thiên chiếm từ 36 đến 54 năm đầu. Sau đó đại vận mới đi vào quẻ hậu thiên. Vì vậy quẻ hậu thiên có thể bắt đầu từ tuổi trung niên, không đợi đến tuổi già. Người trong ví dụ bước vào quẻ hậu thiên từ năm 46 tuổi tính theo tuổi mụ.
Hai người có cùng quẻ tiên thiên thì có giống nhau không?
Không. 64 quẻ thì rất nhiều người trùng quẻ. Hai người cùng quẻ vẫn có thể khác hào Nguyên đường, nên khác quẻ hậu thiên và khác toàn bộ nhịp vận. Môi trường sống và lựa chọn cá nhân còn tạo ra khác biệt lớn hơn nhiều.
Đọc thêm: tám quẻ đơn, tổng quan 64 quẻ Kinh Dịch.