Tổng quan 64 quẻ Kinh Dịch: bảng tra tên, thượng hạ quái
64 quẻ Kinh Dịch là toàn bộ các cách ghép hai quẻ đơn trong Bát Quái, tức 8 nhân 8. Mỗi quẻ có sáu hào và mô tả một tình thế: khởi đầu, chờ đợi, tranh chấp, thịnh vượng, bế tắc, đổi mới và nhiều dạng khác. Bài viết này giải thích cấu trúc, cách đọc tên quẻ và có bảng tra đủ 64 quẻ với thượng quái, hạ quái.
1. Cấu trúc của một quẻ kép
Quẻ kép gồm sáu hào, đọc từ dưới lên. Ba hào dưới là hạ quái, còn gọi nội quái. Ba hào trên là thượng quái, còn gọi ngoại quái. Có tám quẻ đơn cho mỗi vị trí nên có đúng 64 tổ hợp.
Trong sách Chu Dịch, mỗi quẻ có lời chung cho cả quẻ và lời riêng cho từng hào. Sáu hào nhân 64 quẻ thành 384 hào. Hai quẻ Kiền và Khôn còn có thêm một lời dụng hào riêng.
2. Cách đọc tên một quẻ
Tên quẻ thường theo công thức: tượng quẻ trên, tượng quẻ dưới, rồi tên riêng. Ví dụ Thủy Lôi Truân có Khảm (Thủy) ở trên, Chấn (Lôi) ở dưới, tên riêng là Truân.
Tám quẻ có trên dưới giống nhau được gọi theo dạng "Kiền vi Thiên", "Khảm vi Thủy". Nhiều sách gọi các quẻ này là quẻ thuần, ví dụ Thuần Càn, Thuần Khôn. Tên trong bảng dưới đây dùng đúng cách ghi trên lá số của Tracuutuvi, để bạn tra cho tiện. Sách khác có thể ghi hơi khác do cách phiên âm.
3. Thứ tự 64 quẻ theo Chu Dịch
Thứ tự phổ biến hiện nay là thứ tự trong Chu Dịch, thường gọi là thứ tự Văn Vương. Sách chia hai phần. Thượng kinh gồm 30 quẻ, từ Kiền đến Ly. Hạ kinh gồm 34 quẻ, từ Hàm đến Vị Tế.
Thứ tự này có một quy luật dễ nhận ra. Các quẻ đi theo từng cặp liền nhau.
- 28 cặp đảo: quẻ sau là quẻ trước lật ngược từ trên xuống. Ví dụ Truân và Mông, Thái và Bĩ, Ký Tế và Vị Tế.
- 4 cặp đối: tám quẻ khi lật ngược vẫn y nguyên, nên chúng ghép theo kiểu đổi hết âm dương. Đó là Kiền và Khôn, Di và Đại Quá, Khảm và Ly, Trung Phu và Tiểu Quá.
Quy luật cặp đôi nói lên một ý quen thuộc của Dịch: mỗi tình thế đều chứa mặt đối lập của nó. Bộ quẻ cũng không kết thúc ở chỗ đã xong. Quẻ cuối cùng là Vị Tế, nghĩa là chưa xong.
4. Bảng tra 64 quẻ Kinh Dịch
Cột ý chính chỉ tóm tắt rất ngắn để định hướng, không thay thế lời quẻ.
| Số | Tên quẻ | Thượng quái | Hạ quái | Ý chính |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Kiền vi Thiên | Càn (Thiên) | Càn (Thiên) | Cương kiện, sáng tạo |
| 2 | Khôn vi Địa | Khôn (Địa) | Khôn (Địa) | Nhu thuận, bao dung |
| 3 | Thủy Lôi Truân | Khảm (Thủy) | Chấn (Lôi) | Khởi đầu gian nan |
| 4 | Sơn Thủy Mông | Cấn (Sơn) | Khảm (Thủy) | Non nớt, cần học |
| 5 | Thủy Thiên Nhu | Khảm (Thủy) | Càn (Thiên) | Chờ đợi thời cơ |
| 6 | Thiên Thủy Tụng | Càn (Thiên) | Khảm (Thủy) | Tranh chấp |
| 7 | Địa Thủy Sư | Khôn (Địa) | Khảm (Thủy) | Tập hợp lực lượng |
| 8 | Thủy Địa Tỷ | Khảm (Thủy) | Khôn (Địa) | Thân cận, gắn bó |
| 9 | Phong Thiên Tiểu Súc | Tốn (Phong) | Càn (Thiên) | Tích góp nhỏ |
| 10 | Thiên Trạch Lý | Càn (Thiên) | Đoài (Trạch) | Bước đi cẩn trọng |
| 11 | Địa Thiên Thái | Khôn (Địa) | Càn (Thiên) | Hanh thông |
| 12 | Thiên Địa Bĩ | Càn (Thiên) | Khôn (Địa) | Bế tắc |
| 13 | Thiên Hỏa Đồng Nhân | Càn (Thiên) | Ly (Hỏa) | Hòa đồng |
| 14 | Hỏa Thiên Đại Hữu | Ly (Hỏa) | Càn (Thiên) | Có được nhiều |
| 15 | Địa Sơn Khiêm | Khôn (Địa) | Cấn (Sơn) | Khiêm tốn |
| 16 | Lôi Địa Dự | Chấn (Lôi) | Khôn (Địa) | Vui vẻ, hứng khởi |
| 17 | Trạch Lôi Tùy | Đoài (Trạch) | Chấn (Lôi) | Thuận theo |
| 18 | Sơn Phong Cổ | Cấn (Sơn) | Tốn (Phong) | Sửa chỗ hư hỏng |
| 19 | Địa Trạch Lâm | Khôn (Địa) | Đoài (Trạch) | Tiến tới |
| 20 | Phong Địa Quán | Tốn (Phong) | Khôn (Địa) | Quan sát |
| 21 | Hỏa Lôi Phệ Hạp | Ly (Hỏa) | Chấn (Lôi) | Cắn vỡ trở ngại |
| 22 | Sơn Hỏa Bí | Cấn (Sơn) | Ly (Hỏa) | Trang sức |
| 23 | Sơn Địa Bác | Cấn (Sơn) | Khôn (Địa) | Bóc mòn |
| 24 | Địa Lôi Phục | Khôn (Địa) | Chấn (Lôi) | Trở lại |
| 25 | Thiên Lôi Vô Vọng | Càn (Thiên) | Chấn (Lôi) | Chân thật |
| 26 | Sơn Thiên Đại Súc | Cấn (Sơn) | Càn (Thiên) | Tích lũy lớn |
| 27 | Sơn Lôi Di | Cấn (Sơn) | Chấn (Lôi) | Nuôi dưỡng |
| 28 | Trạch Phong Đại Quá | Đoài (Trạch) | Tốn (Phong) | Quá mức |
| 29 | Khảm vi Thủy | Khảm (Thủy) | Khảm (Thủy) | Hiểm trở |
| 30 | Ly vi Hỏa | Ly (Hỏa) | Ly (Hỏa) | Sáng, nương tựa |
| 31 | Trạch Sơn Hàm | Đoài (Trạch) | Cấn (Sơn) | Cảm ứng |
| 32 | Lôi Phong Hằng | Chấn (Lôi) | Tốn (Phong) | Bền lâu |
| 33 | Thiên Sơn Độn | Càn (Thiên) | Cấn (Sơn) | Lui ẩn |
| 34 | Lôi Thiên Đại Tráng | Chấn (Lôi) | Càn (Thiên) | Sức mạnh lớn |
| 35 | Hỏa Địa Tấn | Ly (Hỏa) | Khôn (Địa) | Tiến lên |
| 36 | Địa Hỏa Minh Di | Khôn (Địa) | Ly (Hỏa) | Ánh sáng bị che |
| 37 | Phong Hỏa Gia Nhân | Tốn (Phong) | Ly (Hỏa) | Việc nhà |
| 38 | Hỏa Trạch Khuê | Ly (Hỏa) | Đoài (Trạch) | Chia lìa, trái ý |
| 39 | Thủy Sơn Kiển | Khảm (Thủy) | Cấn (Sơn) | Trắc trở |
| 40 | Lôi Thủy Giải | Chấn (Lôi) | Khảm (Thủy) | Cởi bỏ khó khăn |
| 41 | Sơn Trạch Tổn | Cấn (Sơn) | Đoài (Trạch) | Bớt đi |
| 42 | Phong Lôi Ích | Tốn (Phong) | Chấn (Lôi) | Tăng thêm |
| 43 | Trạch Thiên Quải | Đoài (Trạch) | Càn (Thiên) | Quyết đoán |
| 44 | Thiên Phong Cấu | Càn (Thiên) | Tốn (Phong) | Gặp gỡ |
| 45 | Trạch Địa Tụy | Đoài (Trạch) | Khôn (Địa) | Tụ họp |
| 46 | Địa Phong Thăng | Khôn (Địa) | Tốn (Phong) | Đi lên |
| 47 | Trạch Thủy Khốn | Đoài (Trạch) | Khảm (Thủy) | Khốn quẫn |
| 48 | Thủy Phong Tỉnh | Khảm (Thủy) | Tốn (Phong) | Giếng nước |
| 49 | Trạch Hỏa Cách | Đoài (Trạch) | Ly (Hỏa) | Đổi mới |
| 50 | Hỏa Phong Đỉnh | Ly (Hỏa) | Tốn (Phong) | Cái vạc, xây dựng |
| 51 | Chấn vi Lôi | Chấn (Lôi) | Chấn (Lôi) | Chấn động |
| 52 | Cấn vi Sơn | Cấn (Sơn) | Cấn (Sơn) | Dừng lại |
| 53 | Phong Sơn Tiệm | Tốn (Phong) | Cấn (Sơn) | Tiến dần |
| 54 | Lôi Trạch Quy Muội | Chấn (Lôi) | Đoài (Trạch) | Không đúng vị |
| 55 | Lôi Hỏa Phong | Chấn (Lôi) | Ly (Hỏa) | Thịnh lớn |
| 56 | Hỏa Sơn Lữ | Ly (Hỏa) | Cấn (Sơn) | Xa nhà |
| 57 | Tốn vi Phong | Tốn (Phong) | Tốn (Phong) | Thuận, thấm dần |
| 58 | Đoài vi Trạch | Đoài (Trạch) | Đoài (Trạch) | Vui vẻ |
| 59 | Phong Thủy Hoán | Tốn (Phong) | Khảm (Thủy) | Tan rã |
| 60 | Thủy Trạch Tiết | Khảm (Thủy) | Đoài (Trạch) | Tiết chế |
| 61 | Phong Trạch Trung Phu | Tốn (Phong) | Đoài (Trạch) | Lòng tin |
| 62 | Lôi Sơn Tiểu Quá | Chấn (Lôi) | Cấn (Sơn) | Hơi quá |
| 63 | Thủy Hỏa Ký Tế | Khảm (Thủy) | Ly (Hỏa) | Đã xong |
| 64 | Hỏa Thủy Vị Tế | Ly (Hỏa) | Khảm (Thủy) | Chưa xong |
5. Vài nhóm quẻ dễ nhớ
- Tám quẻ thuần: trên dưới giống nhau, số 1, 2, 29, 30, 51, 52, 57, 58. Đây là tám quẻ đơn nhân đôi, nên dễ nhận ra nhất.
- Mười hai quẻ theo tháng: Phục, Lâm, Thái, Đại Tráng, Quải, Kiền, Cấu, Độn, Bĩ, Quán, Bác, Khôn. Hào dương tăng dần rồi giảm dần, mô tả sự lên xuống của âm dương trong năm.
- Cặp quẻ thường so sánh: Thái và Bĩ, Tổn và Ích, Ký Tế và Vị Tế. Chúng cho thấy sự đảo chiều của cùng một chủ đề.
6. 64 quẻ được dùng thế nào trong lá số Hà Lạc
Trong Bát tự Hà Lạc, các quẻ xuất hiện ở nhiều lớp. Quẻ tiên thiên, quẻ hậu thiên và hai quẻ hỗ tạo thành phần gốc. Đại vận, tiểu vận, nguyệt vận tạo thành lớp thời gian.
Mỗi quẻ trên lá số có nhãn ngũ hành. Nhãn này tính theo tám cung quẻ, là một cách phân nhóm 64 quẻ có từ đời Hán, nên có thể khác hành của từng quẻ đơn. Ví dụ Sơn Thủy Mông không có quẻ đơn Ly nhưng được xếp vào hành Hỏa, vì nó thuộc cung Ly.
Điều quan trọng nhất khi đọc là đừng dừng ở tên quẻ. Một quẻ khó vẫn có hào thuận. Một quẻ đẹp vẫn có hào nhắc phải cẩn thận. Cách đọc đầy đủ cần có cả vị trí hào và hoàn cảnh thật của người xem.
7. Câu hỏi thường gặp
Quẻ nào tốt nhất trong 64 quẻ?
Truyền thống thường khen các quẻ như Thái, Đại Hữu, Khiêm, Ích, Thăng. Tuy vậy không có quẻ nào tốt mãi. Ngay quẻ Thái cũng nhắc rằng thịnh rồi sẽ chuyển. Kinh Dịch chú trọng vào việc ứng xử đúng với từng lúc hơn là phân loại tốt xấu.
Quẻ xấu trên lá số có đáng lo không?
Không cần lo. Các quẻ như Khốn, Kiển hay Bĩ mô tả tình thế khó, đồng thời hàm ý cách đi qua nó, thường là giữ vững, chờ thời, tìm người giúp. Bạn nên đọc như một lời nhắc tham khảo, không phải một lời phán.
Có cần đọc hết Kinh Dịch để hiểu lá số không?
Không cần. Bạn có thể bắt đầu từ tám quẻ đơn, sau đó tra tên các quẻ trên lá số của mình theo bảng trên. Nếu muốn đi sâu, hãy đọc lời quẻ và lời hào của những quẻ đó trước, rồi mở rộng dần.
Đọc thêm: tám quẻ đơn, quẻ Thuần Càn, quẻ Thuần Khôn.