Văn khấn bao sái bàn thờ cuối năm: ngày lau, cách làm
Bao sái là lau dọn bàn thờ cuối năm để đón Tết. Nhiều nhà làm ngay sau lễ ông Táo 23 tháng Chạp, năm nay là Thứ Bảy 30/1/2027, hoặc chọn một ngày rảnh trong tuần cuối năm. Trước khi lau, gia chủ thắp hương, đọc lời khấn xin phép; lau xong thì khấn mời chư vị an vị. Lễ chỉ cần hương, hoa, quả và chén nước sạch.
Thời điểm: Sau lễ ông Táo 23 tháng Chạp (Thứ Bảy 30/1/2027), hoặc ngày rảnh trước Tết. Trang này có ý nghĩa của tục bao sái, lễ vật, các bước lau dọn, cách lau bát hương và hai lời khấn. Bài văn khấn thuộc nhóm Văn khấn Tết Nguyên Đán.
1. Ý nghĩa và phong tục bao sái bàn thờ
Chữ "bao sái" được nhiều người hiểu là lau rửa, tắm gội cho đồ thờ. Cả năm, bàn thờ là nơi thắp hương hằng ngày, khói hương và bụi bám lên bát hương, chân nến, lọ hoa. Cuối năm, con cháu lau sạch, sửa sang lại như cách dọn nhà để mời ông bà về ăn Tết. Việc nhỏ nhưng mang ý nghĩa của sự chăm chút: nhà cửa sạch sẽ thì bàn thờ cũng phải tươm tất.
Về ngày làm, không có quy định chung. Phổ biến nhất là ngay sau lễ tiễn ông Công ông Táo, vì dân gian kể rằng lúc ấy Táo quân đã về trời, việc dọn dẹp không làm phiền ai. Có nhà lại làm trước 23 Chạp để kịp bày lễ ông Táo trên bàn thờ sạch. Nhiều gia đình ở thành phố chọn ngày nghỉ cuối tuần cho đủ người. Một số nơi kiêng động vào bàn thờ sau 23 Chạp, nơi khác lại làm đúng ngày 24 hoặc 25. Đây là tục, mỗi nhà theo nếp của mình là được.
Năm Đinh Mùi 2027 có một điểm cần nhớ: tháng Chạp chỉ có 29 ngày, nên ngày cuối năm là Thứ Sáu 5/2/2027 và mùng 1 Tết là Thứ Bảy 6/2/2027. Nếu định bao sái vào những ngày sát Tết, bạn nên tính lùi thêm một ngày so với năm có 30 Tết. Muốn chọn ngày theo lịch, bạn có thể xem bảng ngày gợi ý ở bài cách bày bàn thờ ngày Tết.
Người lau thường là gia chủ hoặc người lớn trong nhà. Nhà có thêm bàn thờ Phật, Thần Tài hay Thổ Công thường lau cùng ngày và đọc một lời khấn chung.
2. Chuẩn bị lễ vật
- Hương, đèn hoặc nến
- Hoa tươi, một đĩa quả nhỏ
- Chén nước sạch, có nhà thêm chén rượu
- Khăn sạch mới, chậu nước ấm
- Gừng giã nhỏ hoặc rượu trắng để pha nước lau, tùy nhà
- Khay hoặc mâm sạch để đặt tạm đồ thờ
Lễ vật nhiều hay ít tùy điều kiện từng nhà. Sạch sẽ, gọn gàng và thành tâm là đủ. Vàng mã không bắt buộc trong lễ này.
3. Các bước làm lễ và lau dọn
- Chờ hương trên bàn thờ cháy hết. Tắt đèn thờ, rút phích điện nếu có.
- Bày hương hoa, thắp một tuần hương mới, đọc lời khấn xin phép.
- Đợi hương cháy được chừng một phần ba, nhiều nhà đợi tàn hẳn, rồi mới bắt đầu.
- Nhấc lần lượt đồ thờ đặt lên khay sạch: lọ hoa, mâm bồng, chén nước, chân nến. Không đặt đồ thờ xuống nền nhà.
- Lau mặt bàn thờ, vách sau, mái che nếu có. Lau từ trong ra ngoài, từ trên xuống dưới.
- Lau từng món đồ thờ rồi để khô, bày lại đúng chỗ cũ.
- Xử lý bát hương sau cùng, theo cách ở mục dưới.
- Thay nước, cắm hoa mới, thắp hương và đọc lời khấn an vị.
Lau bát hương và rút chân hương
Bát hương được coi là món quan trọng nhất trên bàn thờ, nên nhiều nhà giữ lệ không xoay, không dời bát hương khỏi chỗ cũ. Người ta chỉ lau mặt ngoài, miệng bát và phần đế, dùng khăn vắt thật ráo để nước không chảy vào tro.
Chân hương cắm cả năm thường dày đặc. Nhiều nhà rút bớt, để lại số lẻ như 3, 5 hoặc 7 chân, có nơi chỉ để 1 chân ở giữa, có nhà lại để nguyên cho đến khi thật đầy. Cách làm khác nhau tùy vùng và tùy dòng họ, không có số nào đúng hơn. Chân hương rút ra nên gom lại hóa trong chậu, tro đem rải gốc cây hoặc chỗ sạch sẽ, không bỏ lẫn rác sinh hoạt.
Nước lau đồ thờ thường là nước ấm. Nhiều nhà pha thêm gừng giã hoặc một chút rượu trắng cho thơm và sạch dầu khói. Có nơi dùng nước lá bưởi hay nước ngũ vị hương đun sôi để nguội. Đồ đồng nên lau khô ngay để không xỉn. Đồ gỗ sơn son thếp vàng chỉ lau bằng khăn ẩm vắt kỹ, tránh chà mạnh làm bong lớp vàng.
4. Bài văn khấn bao sái bàn thờ
Chỗ để trong ngoặc vuông là phần anh chị điền: ngày tháng âm lịch, họ tên, địa chỉ. Lời thứ nhất đọc trước khi lau, lời thứ hai đọc khi đã dọn xong.
Lời khấn xin phép trước khi lau
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Ngài Bản gia Thổ Địa Long Mạch Tôn thần, Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân cùng các vị Tôn thần cai quản trong nhà.
Con kính lạy Gia tiên nội ngoại họ [ ], các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ cùng các vị hương linh đang được thờ phụng tại đây.
Hôm nay là ngày [ ] tháng Chạp năm [ ] âm lịch.
Tín chủ con là [họ tên], ngụ tại [địa chỉ].
Năm cũ sắp hết, Tết mới sắp sang, tín chủ con thành tâm sắm nén hương, chén nước, kính cáo chư vị cho phép gia đình được bao sái bàn thờ, lau rửa đồ thờ, sửa sang chân hương cho sạch sẽ để đón xuân.
Trong lúc dọn dẹp, nếu tay chân vụng về có điều sơ suất, cúi xin chư vị rộng lòng lượng thứ.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám. Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Lời khấn an vị sau khi lau xong
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
Con kính lạy chư vị Tôn thần, Gia tiên nội ngoại họ [ ].
Tín chủ con là [họ tên], ngụ tại [địa chỉ].
Nay việc bao sái đã xong, bàn thờ đã sạch, đồ thờ đã về chỗ cũ. Con kính mời chư vị an vị, chứng giám lòng thành của con cháu và phù hộ cả nhà đón một cái Tết bình an, đầm ấm.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám. Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)
5. Lưu ý khi bao sái
- Không dùng nước tẩy, xà phòng mạnh hay bàn chải sắt cho đồ thờ. Chúng làm mất màu sơn và để lại mùi hóa chất.
- Đèn thờ chạy điện cần rút phích trước khi lau, lau khô hẳn rồi mới cắm lại. Dịp này cũng nên kiểm tra dây điện, thay bóng hỏng.
- Đồ dễ vỡ như lọ sứ, đèn dầu nên để người lớn cầm. Trẻ nhỏ có thể phụ lau mặt bàn, xếp hoa.
- Nếu bát hương bị nứt, quá đầy hay muốn thay mới, nhiều nhà coi đó là việc riêng và nhờ người am hiểu trong họ hoặc nhà chùa làm vào một ngày khác.
- Không cần mua sắm đồ thờ mới mỗi năm. Đồ cũ lau sạch, đặt ngay ngắn đã đủ trang nghiêm.
6. Câu hỏi thường gặp
Bao sái bàn thờ vào ngày nào là đúng?
Không có ngày bắt buộc. Nhiều nhà làm ngay sau lễ ông Táo 23 tháng Chạp, năm nay là Thứ Bảy 30/1/2027. Có nhà làm trước đó cho kịp cúng ông Táo, hoặc chọn ngày nghỉ cuối tuần. Bạn nên làm xong trước lễ tất niên.
Có cần khấn trước khi lau bàn thờ không?
Phần đông các gia đình có thói quen thắp hương xin phép, coi đó là phép lịch sự với ông bà. Lời khấn ngắn, nói bằng lời của mình cũng được, miễn là thành tâm.
Rút chân hương để lại bao nhiêu chân?
Mỗi vùng một khác. Nhiều nhà để lại 3, 5 hoặc 7 chân, có nhà để 1 chân, có nhà để nguyên. Bạn hỏi người lớn trong họ để giữ đúng nếp nhà mình.