Cách bày bàn thờ ngày Tết: thứ tự, lịch dọn và nét ba miền
Bàn thờ ngày Tết thường bày theo thứ tự: bát hương ở giữa, đèn hoặc nến hai bên, lọ hoa và mâm ngũ quả phía trước, rồi đến bánh chưng hay bánh tét, chén nước, rượu, trầu cau. Miền Bắc chuộng cành đào, miền Nam chuộng mai và cặp dưa hấu, nhiều nhà miền Nam còn dựng cặp mía hai bên. Tết Đinh Mùi 2027, nên lau dọn bàn thờ trước 23 Chạp (Thứ Bảy 30/1/2027) và bày xong trước chiều 29 Chạp (Thứ Sáu 5/2/2027), vì năm nay không có 30 Tết.
1. Lịch chuẩn bị bàn thờ Tết 2027
Ngày và can chi dưới đây lấy từ hàm âm lịch của Tracuutuvi. Điểm cúng lễ lấy từ trang xem ngày, khi chưa nhập năm sinh, chỉ để tham khảo cho nhà muốn chọn ngày lau dọn.
| Việc | Ngày gợi ý | Can chi | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Bao sái cuối tuần | Thứ Bảy 23/1 (16 Chạp) | Nhâm Dần | Điểm cúng lễ 70, lịch ghi Kim Thần Thất Sát |
| Bao sái cuối tuần | Chủ Nhật 24/1 (17 Chạp) | Quý Mão | Điểm cúng lễ 64, lịch ghi Kim Thần Thất Sát |
| Tiễn ông Táo | Thứ Bảy 30/1 (23 Chạp) | Kỷ Dậu | Nhiều nhà bao sái ngay trước hoặc sau lễ này |
| Bao sái sau ông Táo | Chủ Nhật 31/1 (24 Chạp) | Canh Tuất | Điểm cúng lễ 82, không có ngày kỵ |
| Bày đồ Tết | Thứ Năm 4/2 hoặc Thứ Sáu 5/2 (28, 29 Chạp) | Giáp Dần, Ất Mão | Xong trước lễ tất niên |
| Hạ bớt đồ Tết | Sau hóa vàng, thường mùng 3 đến mùng 7 (8/2 đến 12/2) | Theo lệ nhà | Bàn thờ trở về nếp thường |
Có nơi kiêng lau dọn bàn thờ sau 23 Chạp, có nơi lại làm đúng ngày 24 hoặc 25. Hai cách đều gặp, bạn theo nếp nhà. Ngày tiễn ông Táo và giờ cúng có ở bài ngày cúng ông Công ông Táo 2027.
2. Bao sái: lau dọn thế nào cho đúng ý?
- Thắp nén hương xin phép: nhiều nhà nói vài lời trước khi động vào đồ thờ, tỏ ý kính trọng.
- Lau đồ thờ: dùng khăn sạch nhúng nước ấm, có nhà pha thêm nước gừng hoặc rượu trắng. Đồ đồng lau khô ngay để khỏi xỉn.
- Rút chân hương: nhiều nhà rút bớt, để lại số lẻ như 3, 5 hoặc 7 chân. Có nhà để nguyên. Cách làm khác nhau theo vùng.
- Bát hương: người giữ lệ không xê dịch bát hương, chỉ lau quanh. Nếu phải nhấc lên, nhiều nhà nhờ người lớn trong họ làm.
- Thay nước, hoa, đèn: kiểm tra dây điện của đèn thờ, thay bóng hỏng.
Vị trí đặt bàn thờ, chiều cao và các ca khó trong căn hộ đã có trong bài phong thủy bàn thờ. Bài này chỉ bàn chuyện bày đồ trong dịp Tết.
3. Thứ tự các món trên bàn thờ ngày Tết
| Vị trí | Món thường bày | Ghi chú |
|---|---|---|
| Chính giữa, phía trong | Bát hương, di ảnh hoặc bài vị | Bát hương là trung tâm, không để đồ che khuất |
| Hai bên bát hương | Cặp đèn hoặc nến, cặp hạc nếu có | Đèn điện an toàn hơn nến khi vắng nhà |
| Hàng giữa | Mâm ngũ quả, lọ hoa, bánh chưng hoặc bánh tét | Mâm quả và lọ hoa chia hai bên hoặc quả ở giữa |
| Hàng ngoài | Chén nước, chén rượu, đĩa trầu cau, đĩa mứt | Chén nước thường đặt ba chén hoặc một chén lớn |
| Hai bên bàn thờ | Cặp mía, cành đào hoặc mai, chậu quất | Đặt xa đèn nến, không chắn lối thắp hương |
Cách chia mâm quả và lọ hoa theo câu "đông bình tây quả" mỗi nơi hiểu một kiểu. Bài mâm ngũ quả ngày Tết nói rõ cách chọn và xếp quả theo từng miền.
4. Bàn thờ Tết ba miền
| Vùng | Nét riêng thường gặp |
|---|---|
| Miền Bắc | Cặp bánh chưng vuông, cành đào hoặc đào thế, chậu quất, nải chuối xanh trên mâm quả, có nhà treo câu đối đỏ hai bên |
| Miền Trung | Bánh tét hoặc bánh chưng, hoa cúc vàng, mai hoặc đào tùy vùng, mâm quả giản dị, bàn thờ ít đồ nhưng gọn |
| Miền Nam | Cặp bánh tét, cặp dưa hấu đỏ, chậu mai vàng, cặp mía dựng hai bên mà nhiều người coi như gậy để ông bà về ăn Tết |
Ở thành phố, sự pha trộn rất phổ biến: nhà gốc Bắc ở Sài Gòn chưng cả đào lẫn mai, nhà gốc Nam ở Hà Nội vẫn có cặp dưa hấu. Không có cách nào sai, miễn bàn thờ sạch và trang nghiêm.
5. Bàn thờ Phật, Thần Tài và bàn thờ gia tiên
Nhà có ban thờ Phật thường bày đồ chay riêng: hoa, quả, nước, không đặt đồ mặn hay rượu. Ban Thần Tài, Ông Địa ở cửa hàng cũng được lau dọn và thay đồ mới trước Tết, rồi có lễ riêng vào mùng 10 tháng Giêng. Lịch và giờ năm 2027 có ở bài vía Thần Tài 2027.
Nhà chỉ có một bàn thờ nhỏ thì không cần chưng đủ các món ở trên. Bát hương, một lọ hoa, một đĩa quả và chén nước sạch đã là bàn thờ Tết trọn vẹn.
6. An toàn với bàn thờ ngày Tết
- Cành đào khô, giấy trang trí, câu đối giấy dễ bắt lửa, đặt cách xa nến và bát hương.
- Không để nến cháy qua đêm hoặc khi cả nhà đi chúc Tết.
- Kiểm tra ổ cắm, dây đèn nháy trang trí, không cắm quá nhiều thiết bị vào một ổ.
- Mâm quả cao dễ đổ, bàn thờ treo cần kiểm tra giá đỡ trước khi bày nặng.
7. Câu hỏi thường gặp về bày bàn thờ ngày Tết
Bày bàn thờ Tết sau 23 Chạp có được không?
Được. Phần lớn các nhà bày đồ Tết từ 25 đến 29 Chạp. Chỉ việc lau dọn kỹ thì nhiều nhà làm trước ông Táo.
Sau Tết hạ đồ lúc nào?
Thường sau lễ hóa vàng. Giờ và ngày hóa vàng năm 2027 có ở bài ngày hóa vàng Tết 2027.
Bánh chưng trên bàn thờ có ăn được không?
Được, sau khi hạ lễ. Nên bày bánh mới luộc và để nơi thoáng, tránh bánh bị chua trước khi kịp ăn.
Lời kết
Năm 2027, hãy lau dọn bàn thờ trong khoảng 16 đến 24 Chạp và bày xong trước chiều 29 Chạp. Bày nhiều hay ít tùy điều kiện, quan trọng là sạch sẽ, an toàn và hợp nếp nhà. Mọi gợi ý trong bài chỉ để tham khảo theo phong tục.