Thiên can hợp xung: ngũ hợp và các cặp tương xung
Thiên can có năm cặp hợp: Giáp với Kỷ, Ất với Canh, Bính với Tân, Đinh với Nhâm, Mậu với Quý. Các cặp xung thường được kể là Giáp với Canh, Ất với Tân, Bính với Nhâm, Đinh với Quý. Hai can Mậu và Kỷ thường không có cặp xung. Khi xem tuổi, đây chỉ là yếu tố phụ, nên dùng để tham khảo.
1. Mười thiên can và cách xác định can của năm
Thiên can gồm 10 can, xếp theo thứ tự dưới đây. Mỗi can có một hành và một tính âm dương. Bạn có thể đọc thêm bài thiên can, địa chi là gì và bài âm dương là gì.
| Số cuối năm sinh | Can | Hành | Âm dương |
|---|---|---|---|
| 4 | Giáp | Mộc | Dương |
| 5 | Ất | Mộc | Âm |
| 6 | Bính | Hỏa | Dương |
| 7 | Đinh | Hỏa | Âm |
| 8 | Mậu | Thổ | Dương |
| 9 | Kỷ | Thổ | Âm |
| 0 | Canh | Kim | Dương |
| 1 | Tân | Kim | Âm |
| 2 | Nhâm | Thủy | Dương |
| 3 | Quý | Thủy | Âm |
Can của năm được nhận biết qua số cuối của năm âm lịch. Năm 2027 có số cuối là 7, nên can là Đinh. Năm 1990 có số cuối 0, nên can là Canh. Người sinh trước Tết cần lấy năm âm lịch trước đó, xem bài sinh trước Tết tính tuổi nào.
2. Thiên can ngũ hợp
Ngũ hợp là năm cặp can, mỗi cặp gồm một can dương và một can âm. Trên dãy 10 can, hai can của một cặp cách nhau 5 vị trí. Vì vậy hai năm có số cuối lệch nhau 5 là can hợp.
| Cặp hợp | Số cuối năm | Hành hóa theo sách |
|---|---|---|
| Giáp, Kỷ | 4 và 9 | Thổ |
| Ất, Canh | 5 và 0 | Kim |
| Bính, Tân | 6 và 1 | Thủy |
| Đinh, Nhâm | 7 và 2 | Mộc |
| Mậu, Quý | 8 và 3 | Hỏa |
"Hành hóa" nghĩa là khi hai can hợp nhau, chúng được cho là tạo thành một hành mới. Trong Bát tự, việc này chỉ xảy ra khi đủ điều kiện, nên có nơi chia ra hóa thật và hóa giả tùy chi đi kèm. Khi xem tuổi thông thường, người ta chỉ cần biết hai can hợp hay không.
Điểm dễ nhầm là hai can hợp có thể khắc nhau theo ngũ hành. Giáp thuộc Mộc, Kỷ thuộc Thổ, và Mộc khắc Thổ. Dù vậy cặp này vẫn gọi là hợp. Hợp ở đây là một quy ước riêng của thiên can, không phải tương sinh. Về sinh khắc, xem bài ngũ hành tương sinh tương khắc.
3. Thiên can tương xung
Nhiều nguồn kể bốn cặp xung dưới đây. Các cặp này cùng là dương hoặc cùng là âm, và hành của chúng khắc nhau. Trên dãy 10 can, chúng cách nhau 6 vị trí.
| Cặp xung | Hành | Âm dương |
|---|---|---|
| Giáp, Canh | Mộc và Kim | Cùng dương |
| Ất, Tân | Mộc và Kim | Cùng âm |
| Bính, Nhâm | Hỏa và Thủy | Cùng dương |
| Đinh, Quý | Hỏa và Thủy | Cùng âm |
Hai can Mậu và Kỷ thuộc Thổ, được đặt ở trung cung, nên thường không có cặp xung. Mậu và Kỷ cũng không xung với nhau.
4. Chỗ các nguồn không giống nhau
- Xung và khắc: có nguồn liệt kê thêm các cặp tương khắc như Giáp với Mậu, Ất với Kỷ, Bính với Canh, Đinh với Tân, Mậu với Nhâm, Kỷ với Quý. Những cặp này là khắc theo ngũ hành, không phải bốn cặp xung thường gặp. Một số bài gộp chung, nên danh sách dài hơn.
- Chữ "hợp": có bài dùng chữ tương hợp cho các cặp cùng hành như Giáp với Ất. Đó là một cách nói khác, không phải ngũ hợp.
- Mức quan trọng: khi xem tuổi, có nơi rất coi trọng can, có nơi chỉ xét địa chi và mệnh.
Tracuutuvi dùng bốn cặp xung như trên, giống bài xem tuổi hợp nhau. Nếu thấy một trang khác ghi hai can của bạn là "khắc", bạn nên xem họ đang nói về xung hay về sinh khắc ngũ hành.
5. Áp dụng vào năm 2027 Đinh Mùi
Can của năm 2027 là Đinh. Đinh hợp Nhâm và xung Quý. Vì thế:
| Can năm sinh | Ví dụ năm sinh | Quan hệ với can năm 2027 |
|---|---|---|
| Nhâm | 1972, 1982, 1992, 2002 | Can hợp |
| Quý | 1973, 1983, 1993, 2003 | Can xung |
| Các can khác | Ví dụ 1990 Canh Ngọ, 1995 Ất Hợi | Không hợp, không xung |
Các bài tử vi 2027 trên site cũng đọc theo cách này. Can Nhâm được ghi là thêm điểm cộng cho việc hợp tác. Can Quý được nhắc nên bình tĩnh hơn trước ý kiến trái chiều. Đây chỉ là sắc thái nhỏ.
6. Ví dụ so hai năm sinh
Giáp Tý 1984 và Kỷ Tỵ 1989
Số cuối 4 và 9 lệch nhau 5, nên Giáp hợp Kỷ. Chi Tý và Tỵ không thuộc cặp hợp hay xung nào. Vậy cặp này thuận ở can, trung tính ở chi.
Giáp Tý 1984 và Canh Ngọ 1990
Giáp xung Canh, Tý xung Ngọ. Tuy vậy nạp âm hai năm là Hải Trung Kim và Lộ Bàng Thổ, thuộc Thổ sinh Kim. Có thể thấy một cặp tuổi vừa có điểm thuận vừa có điểm không thuận. Ngoài ra, xem bài ngũ hành nạp âm để so mệnh.
Đinh Mão 1987 và Quý Dậu 1993
Đinh xung Quý, Mão xung Dậu. Đây là cặp mà dân gian hay gọi là "thiên khắc địa xung", tức cả can và chi đều không thuận. Dù vậy, đó vẫn chỉ là một cách đọc.
Câu hỏi thường gặp về thiên can hợp xung
Can và chi, cái nào quan trọng hơn khi xem tuổi?
Không có câu trả lời thống nhất. Trong thực tế, người Việt hay nhìn chi trước, vì dễ nhớ con giáp. Can thường được coi là yếu tố phụ. Nạp âm thường được xem cùng với chi.
Vợ chồng có can xung thì sao?
Theo cách đọc truyền thống, can xung gợi sự khác biệt trong cách làm và cách phản ứng. Nó không nói lên hai người có hạnh phúc hay không. Bạn không cần lo lắng vì điều này.
Thiên can hợp xung có dùng trong lá số tử vi không?
Có dùng ở một số phần. Ví dụ Tứ Hóa đi theo can năm sinh, xem bài tứ hóa là gì. Tuy nhiên ngũ hợp và tương xung của can được dùng nhiều hơn trong Bát tự và xem tuổi.
Lời kết
Năm cặp hợp và bốn cặp xung của thiên can rất dễ nhớ nếu bạn nắm số cuối của năm. Hãy xem đây là một yếu tố phụ, bên cạnh địa chi và nạp âm. Một chữ "xung" không đủ để kết luận về ai. Bạn có thể lập lá số tử vi để xem chi tiết hơn. Nội dung bài chỉ để tham khảo.