Ngũ hành tương sinh, tương khắc, phản sinh, phản khắc
Ngũ hành tương sinh là vòng nuôi dưỡng: Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc, Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim. Tương khắc là vòng kiềm chế: Kim khắc Mộc, Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim. Khi một hành quá nhiều, chiều tác động có thể đảo lại. Hiện tượng này thường được gọi là phản sinh và phản khắc.
1. Ngũ hành là gì?
Ngũ hành là năm nhóm tính chất mà người xưa dùng để phân loại sự vật: Kim, Thủy, Mộc, Hỏa, Thổ. Chữ "hành" hàm ý sự vận động. Vì vậy, đây không phải năm chất cố định, mà là năm trạng thái có quan hệ với nhau. Trong tử vi, thiên can, địa chi, cục, bản mệnh và các sao đều được gán hành.
| Hành | Hình ảnh | Mùa | Phương |
|---|---|---|---|
| Mộc | Cây cối, sự sinh trưởng | Xuân | Đông |
| Hỏa | Lửa, sức nóng | Hạ | Nam |
| Thổ | Đất, sự nuôi chứa | Cuối mỗi mùa | Trung tâm |
| Kim | Kim loại, sự thu lại | Thu | Tây |
| Thủy | Nước, sự lưu chuyển | Đông | Bắc |
2. Ngũ hành tương sinh
Tương sinh là hành này giúp hành kia phát triển. Có thể hình dung như quan hệ mẹ con. Hành đi sinh là mẹ, hành được sinh là con.
| Quan hệ | Cách hiểu hình ảnh |
|---|---|
| Kim sinh Thủy | Kim loại nung chảy thành thể lỏng |
| Thủy sinh Mộc | Nước tưới cho cây lớn |
| Mộc sinh Hỏa | Gỗ cháy tạo ra lửa |
| Hỏa sinh Thổ | Lửa đốt mọi thứ thành tro đất |
| Thổ sinh Kim | Kim loại hình thành trong lòng đất |
Một mẹo nhớ: đọc nối thành vòng Kim, Thủy, Mộc, Hỏa, Thổ, rồi lại về Kim. Mỗi hành sinh hành đứng ngay sau nó.
3. Ngũ hành tương khắc
Tương khắc là hành này kiềm chế hành kia. Khắc không có nghĩa là xấu tuyệt đối. Nếu chỉ có sinh mà không có khắc thì mọi thứ phát triển quá đà. Khắc giúp giữ cân bằng.
| Quan hệ | Cách hiểu hình ảnh |
|---|---|
| Kim khắc Mộc | Dao búa chặt được cây |
| Mộc khắc Thổ | Rễ cây đâm xuyên, hút chất của đất |
| Thổ khắc Thủy | Đất đắp đê ngăn nước |
| Thủy khắc Hỏa | Nước dập lửa |
| Hỏa khắc Kim | Lửa làm chảy kim loại |
Mẹo nhớ: trên cùng vòng Kim, Thủy, Mộc, Hỏa, Thổ, mỗi hành khắc hành cách nó một bước. Kim bỏ qua Thủy để khắc Mộc. Thủy bỏ qua Mộc để khắc Hỏa.
4. Phản sinh là gì?
Phản sinh là khi quan hệ sinh không còn có lợi, vì một bên quá nhiều. Các tài liệu thường nêu hai hướng. Hướng thứ nhất là mẹ quá nhiều làm hại con. Hướng thứ hai là con quá nhiều làm mẹ suy kiệt.
| Quan hệ sinh | Hành mẹ quá nhiều | Hành con quá nhiều |
|---|---|---|
| Kim sinh Thủy | Kim nhiều, Thủy đục | Thủy nhiều, Kim chìm |
| Thủy sinh Mộc | Thủy nhiều, Mộc trôi | Mộc nhiều, Thủy cạn |
| Mộc sinh Hỏa | Mộc nhiều, Hỏa khó cân bằng | Hỏa nhiều, Mộc cháy |
| Hỏa sinh Thổ | Hỏa nhiều, Thổ khô cháy | Thổ nhiều, Hỏa mờ |
| Thổ sinh Kim | Thổ nhiều, Kim bị vùi | Kim nhiều, Thổ suy |
Một số ô trong bảng có cách diễn đạt khác nhau giữa các nguồn. Ví dụ cặp Mộc nhiều với Hỏa, có nơi hiểu là lửa bốc quá mạnh, có nơi hiểu là củi chất dày làm lửa nghẹt. Bạn chỉ cần nắm ý chung: có lợi đến mức nào còn tùy lượng.
5. Phản khắc là gì?
Phản khắc là khi hành bị khắc quá mạnh, hành đi khắc không những không chế ngự được mà còn bị tổn hại.
| Quan hệ khắc | Khi bị đảo chiều |
|---|---|
| Kim khắc Mộc | Mộc quá cứng, Kim bị mẻ |
| Mộc khắc Thổ | Thổ quá dày, Mộc bị gãy |
| Thổ khắc Thủy | Thủy quá nhiều, Thổ bị trôi |
| Thủy khắc Hỏa | Hỏa quá lớn, Thủy bị cạn |
| Hỏa khắc Kim | Kim quá nhiều, Hỏa bị tắt |
Tên gọi cũng không hoàn toàn thống nhất. Trong Đông y, hiện tượng gần với phản khắc được gọi là tương vũ. Phần lớn tài liệu dân gian tiếng Việt chỉ nêu dưới dạng hình ảnh, không phải quy tắc tính toán. Vì vậy bạn nên hiểu đây là cách nhìn về sự cân bằng, không phải công thức cứng.
6. Ngũ hành được dùng ở đâu trên lá số?
| Chỗ dùng | So cái gì | Bài liên quan |
|---|---|---|
| Mệnh và Cục | Hành bản mệnh nạp âm với hành của cục | Mệnh và Cục sinh khắc |
| Màu sắc | Hành của màu với hành bản mệnh | Màu hợp mệnh |
| Xem tuổi | Hành nạp âm của hai người | Xem tuổi hợp nhau |
Lấy lá số minh họa nam sinh ngày 15/03/1990, giờ Ngọ. Bản mệnh là Lộ Bàng Thổ, cục là Thủy nhị Cục. Thổ khắc Thủy, nên lá số ghi Bản Mệnh khắc Cục. Phép so này trên Tracuutuvi chỉ xét chiều sinh hay khắc giữa hai hành. Nó không xét bên nào nhiều hay ít. Như vậy phản sinh và phản khắc không tham gia vào dòng kết quả đó.
Cần phân biệt hành nạp âm với hành của can chi. Cùng một năm có thể có các hành khác nhau, nên trước khi so sinh khắc, hãy biết mình đang dùng hành nào. Quan hệ của địa chi như tam hợp, lục xung lại là một hệ khác. Bạn có thể đọc ở bài tam hợp, lục hợp, tứ hành xung.
7. Câu hỏi thường gặp về ngũ hành sinh khắc
Hai hành giống nhau thì gọi là gì?
Thường gọi là tương hòa hay bình hòa. Hai hành cùng loại được xem là cùng chí hướng. Tuy vậy, nhiều quá thì lại thiếu cân bằng.
Mệnh khắc nhau thì có nên tránh hẳn không?
Không nên kết luận như vậy. Sinh khắc chỉ là một lớp tham khảo. Các mối quan hệ, công việc và lựa chọn trong đời còn phụ thuộc vào nhiều điều kiện thực tế.
Được sinh có phải lúc nào cũng tốt không?
Không hẳn. Ý của phản sinh chính là vậy. Được hỗ trợ quá mức cũng có thể gây mất cân bằng. Trong đời sống cũng thế, thứ tốt mà quá liều thì lại không tốt.
Lời kết
Bạn chỉ cần nhớ hai vòng cơ bản. Sinh là nuôi dưỡng, khắc là kiềm chế. Phản sinh, phản khắc nhắc rằng quan hệ nào cũng phụ thuộc vào mức độ. Muốn biết bản mệnh và cục của mình, bạn hãy lập lá số rồi đối chiếu ở ô giữa. Nội dung trong bài chỉ để tham khảo, không nên dùng làm căn cứ duy nhất cho quyết định nào.