Âm dương là gì? Âm dương trong tử vi và can chi

06/11/2026

Âm dương là hai mặt đối lập nhưng nương tựa vào nhau của mọi sự vật, như ngày và đêm, sáng và tối, động và tĩnh. Trong tử vi, mỗi thiên can, mỗi địa chi và mỗi cung đều mang tính âm hoặc dương. Tính âm dương của năm sinh kết hợp với giới tính cho ra Dương Nam, Âm Nam, Dương Nữ, Âm Nữ, và quyết định chiều đi của đại vận.

1. Âm dương là gì?

Âm dương là ý niệm nền tảng của triết học phương Đông. Người xưa quan sát thấy mọi thứ đều có hai mặt. Có sáng thì có tối, có nóng thì có lạnh. Mặt thiên về sáng, nóng, động, hướng ra ngoài được xếp vào dương. Mặt thiên về tối, lạnh, tĩnh, hướng vào trong được xếp vào âm.

Hai chữ này chỉ là cách phân loại, không có nghĩa dương tốt và âm xấu. Thiếu một trong hai thì không thành chỉnh thể.

2. Bốn đặc điểm của âm dương

• Đối lập: âm và dương là hai cực trái nhau, như lạnh và nóng.
• Nương tựa: không có mặt này thì không xác định được mặt kia. Không có tối thì không nói đến sáng.
• Tăng giảm: bên này tăng thì bên kia giảm, như ngày dài ra thì đêm ngắn lại.
• Chuyển hóa: đến cực điểm thì đổi chiều, như giữa trưa nắng gắt rồi trời dần về chiều.

Hình Thái Cực với hai nửa đen trắng thể hiện đúng ý này. Trong nửa trắng có chấm đen, trong nửa đen có chấm trắng. Trong dương có âm, trong âm có dương.

3. Âm dương của thiên can và địa chi

Trong 10 thiên can và 12 địa chi, các chữ dương và âm xen kẽ nhau theo thứ tự.

Vòng 60 can chi luôn ghép can dương với chi dương, can âm với chi âm. Vì thế không có năm Giáp Sửu. Bạn xem can hay chi đều cho cùng một kết quả. Bảng đầy đủ hành và con giáp có ở bài thiên can địa chi là gì.

Có một mẹo nhanh: năm âm lịch chẵn là năm dương, năm âm lịch lẻ là năm âm. Năm 2026 Bính Ngọ là năm dương. Năm 2027 Đinh Mùi là năm âm. Xin nhớ đây là năm âm lịch. Người sinh ngày 20/01/1990 dương lịch thuộc năm Kỷ Tỵ 1989, tức năm âm, dù con số 1990 là số chẵn.

4. Âm dương được dùng ở đâu trên lá số?

Trong thuật toán lá số của Tracuutuvi, âm dương xuất hiện ở các chỗ sau.

Bốn nhóm Dương Nam, Âm Nữ, Âm Nam, Dương Nữ được giải thích kỹ ở bài dương nam, âm nữ là gì. Dòng thuận lý, nghịch lý có bài riêng là âm dương thuận lý, nghịch lý. Hai khái niệm này dễ lẫn. Cái thứ nhất xét năm sinh và giới tính. Cái thứ hai xét năm sinh và vị trí cung Mệnh.

Lấy ví dụ minh họa một người sinh ngày 15/03/1989 dương lịch, giờ Ngọ. Năm Kỷ Tỵ là năm âm.

Bạn sẽ thấy chữ "nghịch" của đại vận và chữ "thuận lý" đứng cùng một lá số mà không hề mâu thuẫn. Đó là hai phép so khác nhau. Chữ "thuận" và "nghịch" ở đây chỉ nói về chiều, không nói về tốt xấu.

5. Âm dương trong Hà Lạc

Bát tự Hà Lạc cũng dựa vào âm dương, nhưng theo cách khác với tử vi. Trên Tracuutuvi, các con số của tám chữ can chi được chia thành số lẻ và số chẵn. Số lẻ là số dương, gộp thành Thiên số. Số chẵn là số âm, gộp thành Địa số. Khi xét đại vận theo quẻ, hào dương kéo dài 9 năm, hào âm kéo dài 6 năm. Bạn đọc thêm tại bài Bát tự Hà Lạc là gì.

6. Những nhầm lẫn thường gặp

• Nhầm âm dương với âm lịch, dương lịch: tên hai loại lịch chỉ nói về việc lịch dựa theo Mặt Trăng hay Mặt Trời. Tuổi âm, tuổi dương trong bài này là thuộc tính của can chi.
• Nghĩ nam phải là dương, nữ phải là âm: nam sinh năm âm là Âm Nam, nữ sinh năm dương là Dương Nữ. Đây là cách ghi hoàn toàn bình thường.
• Xem âm là xấu: âm không mang nghĩa xấu. Tính nhu hòa, trầm tĩnh là mặt tích cực của âm.
• Dùng năm dương lịch: người sinh trước Tết dễ bị xếp sai năm. Hãy đổi ngày tại lịch vạn niên trước khi xét.

Về mốc đổi năm, tử vi trên Tracuutuvi đổi tại Tết Nguyên đán. Bát tự thường đổi tại tiết Lập Xuân. Vì vậy có người xét âm dương theo hai môn sẽ ra hai kết quả khác nhau. Bài sinh trước Tết tính tuổi nào có bảng so sánh chi tiết.

7. Câu hỏi thường gặp về âm dương

Âm dương và ngũ hành có liên quan không?

Có. Mỗi hành đều chia thành âm và dương. Ví dụ Giáp là Dương Mộc, Ất là Âm Mộc. Hai lớp này bổ sung cho nhau. Bạn có thể đọc thêm bài ngũ hành tương sinh, tương khắc.

Tuổi âm có kém may mắn hơn tuổi dương không?

Không. Tính âm dương của năm sinh chỉ dùng để xác định chiều tính trên lá số. Nó không phải điểm số của cuộc đời.

Cung dương và cung âm trên lá số là gì?

Mỗi ô của lá số mang tên một địa chi, nên có tính âm dương theo chi đó. Ô Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất là cung dương. Sáu ô còn lại là cung âm.

Lời kết

Âm dương là bài học đầu tiên khi tìm hiểu tử vi. Bạn chỉ cần nhớ can chi xen kẽ dương âm, phải dùng năm âm lịch, và hai chữ này không nói về tốt xấu. Hãy lập lá số rồi xem dòng Âm Dương ở ô giữa để thực hành. Nội dung trong bài chỉ để tham khảo.

Xem tiếp: Thái cực là gì.