Tháng nhuận, năm nhuận âm lịch: quy tắc và cách tính
Năm nhuận âm lịch là năm có 13 tháng thay vì 12. Tháng thêm đó là tháng nhuận, mang số của tháng liền trước. Quy tắc của âm lịch Việt Nam là: năm nào có 13 tháng thì tháng đầu tiên không chứa trung khí sau Đông Chí sẽ thành tháng nhuận. Trung bình cứ 19 năm có 7 năm nhuận.
1. Vì sao phải có tháng nhuận?
Một tháng âm lịch dài 29 hoặc 30 ngày, theo chu kỳ Mặt Trăng. Mười hai tháng như vậy chỉ khoảng 354 ngày. Năm theo mùa dài khoảng 365 ngày. Mỗi năm âm lịch ngắn hơn chừng 11 ngày.
Nếu để nguyên, sau vài chục năm Tết sẽ trôi sang mùa hè. Lịch Hồi giáo là ví dụ lịch thuần Mặt Trăng, tháng trôi qua các mùa. Âm lịch của ta là lịch âm dương, nên thêm một tháng khi phần lệch đủ lớn. Nhờ vậy Tết luôn nằm quanh cuối đông, đầu xuân.
2. Năm nhuận âm lịch khác năm nhuận dương lịch thế nào?
| Tiêu chí | Dương lịch | Âm lịch |
|---|---|---|
| Thêm gì | 1 ngày, 29 tháng 2 | Cả 1 tháng |
| Độ dài năm thường | 365 ngày | 354 hoặc 355 ngày |
| Độ dài năm nhuận | 366 ngày | 383 đến 385 ngày |
| Quy tắc | Chia hết cho 4, trừ năm tròn thế kỷ không chia hết cho 400 | Theo Mặt Trăng và trung khí |
Hai loại không liên quan với nhau. Năm 2024 là năm nhuận dương lịch, nhưng năm âm Giáp Thìn chỉ có 354 ngày. Năm 2025 không nhuận dương lịch, còn năm âm Ất Tỵ có 384 ngày.
Độ dài âm lịch trong bảng được đếm bằng thuật toán lịch của site, từ Tết này đến Tết sau, cho các năm 1900 đến 2100.
3. Quy tắc xác định tháng nhuận
Quy tắc dưới được viết lại từ trang về cách tính âm lịch của Hồ Ngọc Đức. Tài liệu về lịch Trung Quốc mô tả cùng cách, và thuật toán của Tracuutuvi cũng làm như vậy.
- Bước 1: mỗi tháng âm bắt đầu vào ngày có trăng mới, gọi là ngày Sóc.
- Bước 2: tháng chứa Đông Chí luôn là tháng 11.
- Bước 3: đo khoảng cách giữa hai ngày đầu tháng 11 liên tiếp. Nếu trên 365 ngày thì giữa chúng có 13 tháng, tức có tháng nhuận.
- Bước 4: tháng đầu tiên sau Đông Chí không chứa trung khí là tháng nhuận. Nó lấy số của tháng trước và thêm chữ nhuận.
Trung khí là 12 mốc xen kẽ trong 24 tiết khí. Một tháng âm ngắn hơn khoảng cách giữa hai trung khí, nên thỉnh thoảng có tháng lọt giữa hai mốc mà không chứa mốc nào.
Điểm dễ nhầm là "năm" ở đây chạy từ tháng 11 năm trước đến tháng 11 năm sau, không chạy từ Tết đến Tết. Vì thế tháng nhuận có thể rơi sau tháng 11, như trường hợp năm 2033 ở bảng dưới.
Mọi phép tính dùng múi giờ UTC+7. Âm lịch Trung Quốc dùng UTC+8. Do đó hai lịch đôi khi lệch nhau. Năm 1985 là ví dụ nổi tiếng: Tết ở Việt Nam là 21/01/1985, còn ở Trung Quốc là 20/02/1985.
4. Ví dụ năm 2025 tính bằng engine của site
Ngày đầu tháng 11 âm năm 2024 là 01/12/2024. Ngày đầu tháng 11 âm năm 2025 là 20/12/2025. Khoảng cách là 384 ngày, lớn hơn 365. Vậy giữa hai mốc có 13 tháng.
| Tháng âm | Bắt đầu | Trung khí trong tháng |
|---|---|---|
| 11 | 01/12/2024 | Đông Chí 21/12 |
| 12 | 31/12/2024 | Đại Hàn 20/01 |
| 1 | 29/01/2025 | Vũ Thủy 18/02 |
| 2 | 28/02/2025 | Xuân Phân 20/03 |
| 3 | 29/03/2025 | Cốc Vũ 20/04 |
| 4 | 28/04/2025 | Tiểu Mãn 21/05 |
| 5 | 27/05/2025 | Hạ Chí 21/06 |
| 6 | 25/06/2025 | Đại Thử 22/07 |
| 6 nhuận | 25/07/2025 | Không có |
| 7 | 23/08/2025 | Xử Thử 23/08 |
Tháng bắt đầu 25/07/2025 nằm trọn giữa Đại Thử và Xử Thử. Đó là tháng đầu tiên không có trung khí, nên thành tháng 6 nhuận. Tết Ất Tỵ là 29/01/2025 và Tết Bính Ngọ là 17/02/2026, khác nhau 384 ngày.
5. Mẹo chia 19 để biết năm nhuận
Lấy năm dương lịch chia cho 19. Nếu dư 0, 3, 6, 9, 11, 14 hoặc 17 thì năm âm đó có tháng nhuận. Báo VnExpress từng nêu cách này. Năm 2025 chia 19 dư 11, nên có nhuận. Năm 2026 dư 12, nên không có.
Chúng tôi chạy thử cho các năm 1900 đến 2100. Kết quả mẹo này khớp thuật toán của site ở mọi năm. Tuy nhiên mẹo chỉ cho biết có nhuận hay không. Muốn biết tháng nào, bạn phải tính theo trung khí.
| Năm | Dư khi chia 19 | Tháng nhuận | Khoảng dương lịch |
|---|---|---|---|
| 2028 | 14 | Tháng 5 | 23/06 đến 21/07/2028 |
| 2031 | 17 | Tháng 3 | 21/04 đến 20/05/2031 |
| 2033 | 0 | Tháng 11 | 22/12/2033 đến 19/01/2034 |
| 2036 | 3 | Tháng 6 | 23/07 đến 21/08/2036 |
| 2039 | 6 | Tháng 5 | 22/06 đến 20/07/2039 |
Tháng nhuận hay rơi vào giữa năm. Trong 74 năm nhuận từ 1900 đến 2100 theo thuật toán của site, tháng 4, 5, 6 chiếm 39 lần. Tháng 9 và tháng 11 mỗi loại chỉ có 1 lần. Không có năm nào nhuận tháng 1, 10 hay 12.
6. Câu hỏi thường gặp về tháng nhuận
Năm 2026 và 2027 có tháng nhuận không?
Không. Theo thuật toán của site, năm Bính Ngọ và năm Đinh Mùi đều có 12 tháng. Năm nhuận kế tiếp là 2028.
Sinh vào tháng nhuận thì lá số tính sao?
Đó là chủ đề riêng, có nhiều cách. Bạn đọc bài sinh tháng nhuận lập lá số. Form nhập âm lịch chưa có ô tháng nhuận, nên bạn nên nhập theo dương lịch.
Tháng nhuận dài bao nhiêu ngày?
Tháng nhuận cũng là một tháng âm bình thường, dài 29 hoặc 30 ngày. Tháng 6 nhuận năm 2025 chạy từ 25/07 đến 22/08/2025, tức 29 ngày. Năm đó có hai tháng mang số 6, tháng thứ hai ghi thêm chữ nhuận.
Giỗ trong tháng nhuận làm thế nào?
Phong tục mỗi nhà một khác, chúng tôi chưa thấy một quy định chung. Bạn nên theo nếp của gia đình.
Lời kết
Tháng nhuận sinh ra để giữ âm lịch đi cùng mùa. Bạn có thể tra từng ngày tại lịch vạn niên, dòng âm lịch sẽ ghi chữ nhuận khi cần. Nội dung trong bài chỉ để tham khảo.
Bài văn khấn liên quan: Văn khấn giỗ thường. Xem đủ ở trang văn khấn các ngày trong năm.