Hào động, quẻ biến là gì? Cách đọc khi gieo quẻ Kinh Dịch
Hào động là hào đang ở trạng thái cực điểm và sắp chuyển sang mặt đối lập: lão âm thành dương, lão dương thành âm. Khi đổi hết các hào động, ta được quẻ biến, còn quẻ ban đầu gọi là quẻ chủ. Quẻ chủ nói về hiện tại, hào động chỉ chỗ thay đổi, quẻ biến gợi hướng chuyển. Cách đọc khi có nhiều hào động không thống nhất giữa các nhà.
1. Hào là gì, vì sao có hào "động"?
Mỗi quẻ Kinh Dịch có sáu hào, xếp từ dưới lên. Hào dương là một vạch liền, hào âm là một vạch đứt. Nếu chưa quen với hình quẻ, bạn có thể đọc trước bài tám quẻ đơn trong Bát Quái.
Khi gieo quẻ, mỗi hào không chỉ có âm hay dương, mà còn có độ "già". Hào thiếu còn đang ổn định. Hào lão đã đi đến cực, và theo lẽ âm dương, cực thì chuyển. Hào lão vì thế gọi là hào động.
| Số | Tên hào | Trạng thái | Sau khi biến |
|---|---|---|---|
| 6 | Lão âm | Âm, động | Thành dương |
| 7 | Thiếu dương | Dương, tĩnh | Giữ nguyên |
| 8 | Thiếu âm | Âm, tĩnh | Giữ nguyên |
| 9 | Lão dương | Dương, động | Thành âm |
Trong phép ba đồng xu, trang gieo quẻ Kinh Dịch tính ngửa là 3, sấp là 2. Ba sấp cho 6, ba ngửa cho 9. Một số nơi quy ước ngược lại. Theo xác suất, mỗi hào có một phần tư khả năng là hào động, nên phần lớn lần gieo sẽ có ít nhất một hào động.
2. Cách lập quẻ biến trong 3 bước
- Viết sáu hào từ dưới lên theo sáu lần gieo. Đây là quẻ chủ.
- Đánh dấu các hào có số 6 hoặc 9.
- Đổi các hào đã đánh dấu sang mặt ngược lại, giữ nguyên các hào còn lại. Đây là quẻ biến.
Không có hào động thì không có quẻ biến. Bạn chỉ đọc quẻ chủ.
3. Hai ví dụ cụ thể
Ví dụ 1: một hào động
Bạn gieo được quẻ Thuần Càn, sáu hào dương, trong đó hào dưới cùng là 9. Hào đó đổi thành âm. Quẻ dưới từ Càn thành Tốn, quẻ trên vẫn là Càn. Quẻ biến là Thiên Phong Cấu.
Cách đọc gợi ý: Càn là sức mạnh đầy đủ, hào đầu nhắc còn ở chỗ thấp, chưa nên ra mặt. Cấu nói về một cuộc gặp bất ngờ. Ghép lại, bạn có thể tự hỏi trong việc đang tính có yếu tố mới nào vừa xuất hiện, và mình đã sẵn sàng chưa.
Ví dụ 2: hào thứ ba động
Bạn gieo được quẻ Địa Thiên Thái, hào thứ ba tính từ dưới là 9. Đổi hào này, quẻ dưới từ Càn thành Đoài, quẻ trên vẫn là Khôn. Quẻ biến là Địa Trạch Lâm.
| Phần | Ví dụ 1 | Ví dụ 2 |
|---|---|---|
| Quẻ chủ | Thuần Càn | Địa Thiên Thái |
| Hào động | Hào 1 | Hào 3 |
| Quẻ biến | Thiên Phong Cấu | Địa Trạch Lâm |
4. Đọc theo số hào động
Phần khó là khi có nhiều hào động. Một cách hay được dẫn là quy tắc gắn với Chu Hy đời Tống, tóm tắt như sau. Chúng tôi ghi theo tài liệu đã học, bạn nên đối chiếu thêm nếu muốn đi sâu.
| Số hào động | Đọc chính ở đâu |
|---|---|
| 0 | Lời quẻ của quẻ chủ |
| 1 | Lời của hào động đó |
| 2 | Lời hai hào động, hào trên làm chính |
| 3 | Lời quẻ của cả quẻ chủ và quẻ biến |
| 4 | Lời hai hào tĩnh ở quẻ biến, hào dưới làm chính |
| 5 | Lời hào tĩnh ở quẻ biến |
| 6 | Lời quẻ của quẻ biến |
Quẻ Càn và quẻ Khôn còn có câu riêng khi cả sáu hào cùng động, gọi là dụng cửu và dụng lục. Các nhà khác có cách đọc khác. Có nơi chỉ xem quẻ chủ và quẻ biến, không xét từng hào. Có nơi theo lối Lục hào dùng can chi, ngũ hành, không dựa vào lời hào. Không có cách nào được mọi người thừa nhận là duy nhất đúng.
Với người mới, cách dễ nhất là đọc ba lớp theo thứ tự: quẻ chủ, hào động, quẻ biến. Hãy coi đó là ba câu hỏi: việc đang thế nào, chỗ nào đang lung lay, và nếu chuyển thì đi về đâu.
5. Quẻ biến khi gieo khác quẻ biến trong Hà Lạc thế nào?
Tên gọi giống nhau nên rất dễ nhầm. Trong gieo quẻ, hào động do kết quả đồng xu quyết định. Trong lá số Hà Lạc, quẻ biến, tức quẻ hậu thiên, có được bằng cách lật hào Nguyên đường rồi xử lý theo quy tắc riêng.
| Tiêu chí | Gieo quẻ | Lá số Hà Lạc |
|---|---|---|
| Quẻ gốc lấy từ | Sáu lần gieo | Can chi lúc sinh |
| Hào đổi | Các hào 6 và 9 | Hào Nguyên đường |
| Số hào đổi | Từ 0 đến 6 | Một hào |
| Ý nghĩa | Hướng chuyển của việc đang hỏi | Giai đoạn sau của cuộc đời |
6. Vài lỗi người mới hay gặp
- Đọc hào từ trên xuống: hào 1 là hào dưới cùng, hào 6 là hào trên cùng.
- Quên đổi tên quẻ: đổi một hào có thể làm đổi cả tên quẻ đơn, nên cần tra lại.
- Coi quẻ biến là kết cục chắc chắn: nó chỉ là chiều hướng để suy ngẫm, không phải kết quả đã định.
- Thấy quẻ khó thì gieo lại: theo lệ, một việc chỉ hỏi một lần.
7. Câu hỏi thường gặp về hào động và quẻ biến
Không có hào động có phải là xấu không?
Không. Điều đó chỉ cho biết việc đang ổn định theo trạng thái của quẻ chủ. Bạn đọc lời quẻ là đủ.
Sáu hào đều động thì sao?
Quẻ biến sẽ là quẻ đối hoàn toàn với quẻ chủ. Trường hợp này khá hiếm khi gieo.
Quẻ hỗ có phải quẻ biến không?
Không. Quẻ hỗ được lập từ các hào giữa của quẻ chủ, dùng để xem bên trong của việc. Đó là một phép khác.
Trang gieo quẻ có đọc cả quẻ biến không?
Có. Sau khi gieo đủ sáu lần, trang hiện quẻ chủ, đánh dấu hào động và nêu quẻ biến nếu có.
Lời kết
Bạn chỉ cần nhớ ba việc: 6 và 9 là hào động, đổi hào động sẽ ra quẻ biến, và đọc từ hiện tại sang hướng chuyển. Phần còn lại học dần qua từng quẻ. Kinh Dịch nên được xem là hệ biểu tượng để suy ngẫm. Nội dung trong bài chỉ để tham khảo.