Ông Công ông Táo là gì? Ngày 23 tháng Chạp cúng ra sao
Ông Công ông Táo là cách gọi quen thuộc của các vị thần bếp trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Theo tục, ngày 23 tháng Chạp là lúc các vị về trời báo việc nhà, nên gia đình làm lễ tiễn. Ngày này rơi vào Thứ Bảy 30/1/2027 ở cuối năm Bính Ngọ và Thứ Tư 19/1/2028 ở cuối năm Đinh Mùi. Lễ vật, giờ cúng và việc thả cá khác nhau theo vùng.
1. Ông Công ông Táo là ai?
Trong nhà người Việt xưa, bếp là chỗ giữ lửa, nấu cơm và cũng là nơi cả nhà quây quần. Dân gian tin có vị thần trông coi bếp, gọi là Táo Quân, ông Táo hay vua bếp. Vị này được hình dung như người ở sát gia đình nhất, biết rõ chuyện trong nhà.
Câu chuyện phổ biến nhất kể về hai ông một bà. Người vợ tên Thị Nhi, vì cảnh nghèo mà chia tay chồng là Trọng Cao rồi lấy Phạm Lang. Sau một lần gặp lại, ba người lần lượt lao vào đống lửa vì thương nhau. Trời cảm động, phong họ làm thần bếp. Hình ảnh ba ông đầu rau kê nồi trong bếp xưa gắn với chuyện này. Chi tiết có nhiều dị bản, tên nhân vật cũng có chỗ ghi khác.
Có một cách giải thích khác xếp ba vị là Thổ Công, Thổ Địa, Thổ Kỳ, gộp chung trong cách gọi ông Công ông Táo. Vì vậy cùng một lễ, nhà này nói cúng ông Táo, nhà kia nói cúng Thổ Công. Bạn không cần tranh luận chuyện tên gọi, cứ gọi theo nếp nhà.
2. Ngày 23 tháng Chạp rơi vào đâu?
Bảng sau do hàm đổi âm sang dương của Tracuutuvi tính ra. Cần để ý chữ "năm âm": lễ cuối năm Đinh Mùi rơi vào tháng 1 của năm dương 2028.
| Cuối năm âm | Ngày dương | Can chi ngày | Giao thừa sau đó |
|---|---|---|---|
| Bính Ngọ | Thứ Bảy 30/1/2027 | Kỷ Dậu | Đêm 5/2/2027 |
| Đinh Mùi | Thứ Tư 19/1/2028 | Quý Mão | Đêm 25/1/2028 |
| Mậu Thân | Thứ Ba 6/2/2029 | Đinh Mão | Đêm 12/2/2029 |
Cả ba năm này, từ lễ tiễn đến giao thừa chỉ có 6 ngày, vì tháng Chạp thiếu. Bạn có thể đối chiếu năm khác trên lịch vạn niên.
Có một chi tiết thú vị. Ngày 23 âm lịch nào cũng thuộc ngày Nguyệt Kỵ, nên trang xem ngày sẽ ghi như thế. Điều đó không ảnh hưởng gì tới lễ này. Đây là lễ cố định theo lịch, người ta không chọn ngày như khi khai trương hay cưới hỏi.
3. Cúng lúc nào trong ngày?
Lời truyền miệng hay nhắc là tiễn trước giờ Ngọ, tức trước trưa, để các vị kịp lên đường. Thực tế không nhà nào giống nhà nào. Người bận đi làm có thể cúng từ hôm 21 hay 22, có nhà làm vào chiều tối 23. Cách làm nào cũng có người theo.
Nếu vẫn muốn xem giờ, cả hai ngày 30/1/2027 và 19/1/2028 đều có bộ giờ hoàng đạo là Tý, Dần, Mão, Ngọ, Mùi, Dậu. Trong buổi sáng, giờ Mão từ 5h đến 7h và giờ Ngọ từ 11h đến 13h vừa là hoàng đạo vừa thuận theo bảng giờ xuất hành Lý Thuần Phong. Đây chỉ là gợi ý cho ai thích tra cứu, nhà bạn rảnh giờ nào thì làm giờ đó.
4. Lễ vật thường có gì?
Mâm lễ tùy điều kiện của gia đình. Các món hay gặp được gom dưới đây.
| Món | Ý nghĩa thường được kể | Ghi chú |
|---|---|---|
| Ba bộ mũ áo giấy | Hai mũ ông, một mũ bà, sắm cho các vị lên trời | Có nhà bỏ, chỉ dùng hương hoa |
| Cá chép | Phương tiện đưa ông Táo đi | Hay gặp ở miền Bắc |
| Ngựa giấy | Cũng là phương tiện | Có ở miền Trung, miền Nam |
| Xôi, gà hoặc mâm cơm | Bữa tiễn đưa | Làm chay cũng được |
| Hương, hoa, quả, trầu cau | Tấm lòng của gia chủ | Đủ dùng cho một lễ nhỏ |
Gia đình theo nếp cũ đặt mâm ở bếp. Nhà khác đặt tại bàn thờ gia tiên hay bàn thờ Thổ Công, nhất là khi bếp chật hoặc dùng bếp điện. Không có quy định bắt buộc về chỗ đặt.
5. Thả cá chép sao cho khỏi hại môi trường?
Hình ảnh cá chép hóa rồng khiến nhiều người tin cá sẽ đưa ông Táo về trời. Sau lễ, gia đình mang cá ra ao hồ thả. Mấy năm gần đây, các địa phương thường nhắc người dân giữ vệ sinh khi thả cá. Bạn có thể lưu ý vài điểm.
- Chọn chỗ nước sạch, bờ thấp, đừng đứng trên cầu ném xuống.
- Thả nhẹ cá xuống, mang túi nilon về, đừng vứt lại tại bờ.
- Đốt vàng mã trong chậu, tránh gió, để ý an toàn nếu ở chung cư.
- Không tiện đi xa thì dùng cá giấy, hoặc làm lễ mà không có cá.
6. Ý nghĩa của lễ tiễn ông Táo
Lễ này thực ra là dịp một gia đình nhìn lại năm cũ. Người ta tin ông Táo sẽ tâu chuyện trong nhà, nên nhiều bà mẹ hay nhắc con ăn ở cho tử tế. Câu chuyện ấy mang ý nhắc nhở nhẹ nhàng, không phải để sợ.
Việc cúng bếp còn là tín hiệu bắt đầu mùa Tết. Sau hôm đó, nhà nhà lau dọn, gói bánh, sửa sang gian thờ. Đêm giao thừa, nhiều gia đình đón các vị về lại. Bàn bếp sạch sẽ cũng là điều dễ chịu dù bạn có giữ lễ hay không. Nếu quan tâm đến cách bố trí bếp, bạn xem bài phong thủy nhà bếp.
7. Câu hỏi thường gặp về ngày ông Táo
Bận quá không cúng được thì sao?
Không sao cả. Bạn thắp nén hương vào ngày gần nhất, hoặc đơn giản là dọn bếp cho gọn. Nhiều gia đình trẻ vẫn làm như vậy.
Thuê nhà có cần cúng ông Táo không?
Tùy bạn. Người thuê nhà làm lễ nhỏ theo thói quen quê mình, hoặc bỏ qua nếu không có điều kiện.
Gia đình theo đạo khác có làm lễ này không?
Phần lớn không làm, vì đây là tín ngưỡng dân gian. Bạn tôn trọng cách của từng nhà là đủ.
Lời kết
Hãy ghi lại hai mốc gần nhất là 30/1/2027 và 19/1/2028. Mâm to hay nhỏ, cá thật hay cá giấy đều tùy vùng và tùy nhà. Xem thêm các dịp khác trong năm ở bài các ngày lễ âm lịch.
Xem cho Tết 2027: Ngày cúng ông Công ông Táo 2027.
Bài văn khấn liên quan: Văn khấn ông Công ông Táo, Văn khấn Thổ Công trong nhà. Xem đủ ở trang văn khấn các ngày trong năm.