Cúng tất niên là gì? Ngày cúng và mâm lễ theo vùng miền

06/11/2026

Cúng tất niên là bữa cúng cuối năm âm lịch, gia đình dâng lễ gia tiên và ăn cơm cùng nhau để khép lại một năm. Lễ thường làm vào chiều ngày cuối tháng Chạp. Với Tết Đinh Mùi, ngày đó là Thứ Sáu 5/2/2027, tức 29 tháng Chạp, vì năm này không có ngày 30. Nhà bận có thể làm sớm vài hôm. Mâm lễ thay đổi theo vùng và theo điều kiện từng nhà.

1. Tất niên có gì khác các lễ cuối năm?

"Tất" là hết, "niên" là năm. Từ cuối tháng Chạp, nhà nào cũng có một chuỗi việc khá sát nhau. Bảng sau giúp bạn tách từng việc.

Một số gia đình gộp lễ rước ông bà với cúng tất niên thành một mâm. Có nhà gọi cả hai là cúng chiều 30. Tên gọi khác nhau không quan trọng, miễn cả nhà hiểu đang làm gì.

2. Ngày cúng tất niên những năm tới

Các ngày dưới đây tính từ hàm đổi lịch của Tracuutuvi. Tháng Chạp của cả ba năm chỉ có 29 ngày, nên ai quen nói chiều 30 phải dời về chiều 29.

Nhà nào về quê muộn hoặc phải trực cuối năm có thể cúng từ 27 hay 28 tháng Chạp. Năm Bính Ngọ, hai ngày đó là Thứ Tư 3/2/2027 và Thứ Năm 4/2/2027. Khi ngày đã gần, bạn kiểm tra lại ở lịch âm hôm nay. Các năm xa hơn có trên lịch vạn niên.

Ba ngày trong bảng đều mang chi Mão hoặc Dậu, nên dùng chung một bộ giờ hoàng đạo. Buổi chiều có giờ Mùi từ 13h đến 15h và giờ Dậu từ 17h đến 19h. Lịch có thể ghi vài tên ngày kỵ, như 5/2/2027 có Kim Thần Thất Sát. Đây là lễ cố định cuối năm, nên người ta làm theo lịch nhà mình và không cần tránh.

3. Mâm cúng theo vùng miền

Bảng chỉ cho thấy xu hướng. Gia đình người Bắc ở Sài Gòn thường vẫn gói bánh chưng, nhà người Huế ở Hà Nội vẫn có món quê. Mâm nhỏ gồm những món cả nhà thật sự ăn thường hợp lý hơn mâm to bị bỏ thừa.

Ngoài mâm cơm, trên bàn thờ thường đã có mâm ngũ quả, hoa, nước, rượu, hương. Món đã cúng được ăn ngay trong bữa, nên nấu vừa đủ người.

4. Cách cúng đơn giản tại nhà

• Dọn bàn thờ trước đó: lau bụi, thay nước, sửa hoa. Nhiều nhà gọi việc này là bao sái và làm trước ngày 23 hoặc trong tuần cuối năm.
• Bày mâm: đặt mâm cơm lên bàn thờ hoặc bàn nhỏ phía trước.
• Thắp hương: người chủ nhà thắp, cả nhà đứng cạnh nếu có mặt.
• Khấn: nói lời tạ ơn và mời gia tiên ăn Tết cùng con cháu.
• Đợi hết tuần hương: hạ mâm, cả nhà cùng ăn.

Nếu chưa quen, bạn có thể nói theo khung sau. Ban biên tập soạn để gợi ý, nhà bạn có bài riêng thì giữ bài của mình.

"Hôm nay là ngày cuối năm... Con là..., cùng cả nhà sửa mâm cơm dâng gia tiên. Một năm qua nhờ ơn ông bà, gia đình vẫn đủ đầy. Xin mời các cụ về chung vui ngày Tết với con cháu. Năm mới mong cả nhà khỏe mạnh, sống tử tế với nhau."

Bàn thờ sắp sẵn cho Tết nên để xa rèm, cành đào khô và giấy trang trí. Bài phong thủy bàn thờ có thêm gợi ý về vị trí.

5. Xa nhà thì tất niên thế nào?

Sinh viên, công nhân, người đi làm xa hay người Việt ở nước ngoài thường không bày được một mâm cỗ. Cách làm gọn là nấu một món quen của quê, gọi video cho bố mẹ, thắp nén hương nếu nơi ở cho phép. Không có bàn thờ thì ngồi ăn với bạn cùng phòng, nhớ về người thân đã mất, ý vẫn trọn.

Người ở nước ngoài nên để ý múi giờ. Âm lịch ở nơi khác có thể lệch một ngày so với lịch Việt Nam, nên nhiều người theo ngày ở quê nhà cho giống mọi người.

6. Câu hỏi thường gặp về cúng tất niên

Cúng tất niên có cần trước giao thừa không?

Thường là có, vì đây là lễ của năm cũ. Lễ giao thừa diễn ra sau đó, đánh dấu thời khắc sang năm. Các mốc Tết năm tới có ở bài Tết Nguyên Đán 2027 vào ngày nào.

Nhà đang có tang có cúng không?

Nhiều nhà vẫn cúng, làm giản dị hơn. Một số nơi có lệ riêng, bạn nên hỏi người lớn trong họ.

Quên cúng hoặc không kịp thì sao?

Bạn thắp hương vào lúc nào rảnh trong ngày Tết cũng được. Không có hậu quả nào đi kèm. Tấm lòng và bữa cơm đoàn tụ mới là điều đáng giữ.

Con gái đi lấy chồng có về cúng ở nhà mẹ không?

Tùy gia đình. Nhiều cô gái về sau Tết, có người về trước Tết đỡ đần bố mẹ.

Lời kết

Bữa cơm cuối năm là lúc nhà có người vắng cũng thấy thiếu, vì thế nó được giữ lâu đến vậy. Năm tới, hãy nhớ mốc 5/2/2027 và thu xếp về sớm nếu được. Món ăn, giờ cúng và lời khấn đều tùy nếp nhà bạn.

Bài văn khấn liên quan: Văn khấn ông Công ông Táo, Văn khấn tất niên. Xem đủ ở trang văn khấn các ngày trong năm.