Các bước cưới hỏi truyền thống và bản gọn ngày nay
Cưới hỏi truyền thống của người Việt ngày nay thường gồm bốn bước chính: dạm ngõ, ăn hỏi, rước dâu kèm tiệc cưới, và lại mặt. Trước đó nhiều nhà xem tuổi, chọn ngày; song song phải đăng ký kết hôn thì hôn nhân mới được pháp luật công nhận. Bản gọn phổ biến là gộp dạm ngõ với ăn hỏi, hoặc làm ăn hỏi buổi sáng, cưới buổi chiều. Bỏ bớt bước nào là do hai gia đình thống nhất.
1. Từ lục lễ xưa đến bốn bước ngày nay
Sách lễ cũ hay nhắc tới lục lễ, tức sáu lễ trong việc cưới: nạp thái, vấn danh, nạp cát, nạp tệ, thỉnh kỳ và thân nghênh. Hiểu đơn giản là ngỏ ý, hỏi tên tuổi, báo tin hợp, đưa sính lễ, xin ngày cưới và đón dâu.
Đời sống nông thôn trước đây đã rút gọn sáu lễ này. Đến nay, đa số gia đình chỉ giữ bốn bước. Tên gọi mỗi vùng có khác, nhưng thứ tự khá giống nhau.
| Bước | Tên gọi khác | Ai làm | Việc chính |
|---|---|---|---|
| Dạm ngõ | Chạm ngõ, coi mắt, đám nói ở vài nơi | Bố mẹ và chú rể sang nhà gái | Hai nhà gặp nhau, ngỏ ý cho đôi trẻ tiến tới |
| Ăn hỏi | Đám hỏi, đính hôn | Nhà trai mang lễ sang nhà gái | Chính thức xin cưới, bàn ngày cưới |
| Rước dâu | Đón dâu, lễ thành hôn | Nhà trai sang đón, hai họ dự | Lễ gia tiên hai nhà, đón cô dâu về nhà chồng |
| Lại mặt | Nhị hỷ, tứ hỷ, về thăm nhà | Vợ chồng mới cưới về nhà gái | Cảm ơn bố mẹ vợ, gặp lại họ hàng |
2. Trước khi bắt đầu: xem tuổi, chọn ngày, bàn chi phí
Nhiều gia đình xem tuổi đôi trẻ trước khi dạm ngõ. Có nhà chỉ xem cho yên tâm, có nhà không xem. Nếu muốn tham khảo, bạn dùng trang xem tuổi kết hôn. Một số nơi còn xét tuổi Kim Lâu của cô dâu, phép này có ở bài tuổi Kim Lâu là gì.
Chọn ngày cho từng lễ là việc nhiều nhà làm. Trang xem ngày tốt cưới hỏi lọc ngày theo năm sinh hai người. Ngày đẹp trên lịch chỉ là một ý. Lịch nghỉ của người lớn, chỗ đặt tiệc và thời tiết thường quan trọng hơn.
Điều nên làm sớm nhất là hai bạn trẻ nói thật với nhau về ngân sách. Khoản nào bố mẹ lo, khoản nào tự chi, có vay mượn không. Nói rõ từ đầu giúp tránh căng thẳng về sau.
3. Bước 1: dạm ngõ
Đây là buổi gặp mặt đầu tiên của hai gia đình. Nhà trai mang lễ nhỏ sang nhà gái, thường là trầu cau, chè, rượu, bánh trái. Hai bên trò chuyện, tìm hiểu nhau, rồi bàn sơ về ăn hỏi.
Buổi này nhẹ nhàng, ít người, không cần mời họ hàng xa. Cách chuẩn bị và lời nói trong buổi dạm ngõ có ở bài lễ dạm ngõ chuẩn bị gì, nói gì.
4. Bước 2: ăn hỏi
Ăn hỏi là lúc nhà trai mang sính lễ trong các tráp sang xin cưới. Sau lễ này, họ hàng coi đôi trẻ đã có hôn ước. Hai nhà thường chốt ngày cưới ngay trong buổi.
Trình tự buổi lễ và chuyện lại quả có ở bài lễ ăn hỏi là gì. Số tráp và món lễ theo từng miền có ở bài lễ vật ăn hỏi ba miền.
5. Bước 3: rước dâu và tiệc cưới
Ngày cưới là ngày đông việc nhất. Thứ tự hay gặp như sau.
- Lễ xin dâu: ở nhiều nơi miền Bắc, trước giờ đón, nhà trai cử một hai người mang trầu cau, rượu sang báo nhà gái chuẩn bị. Nhiều nhà nay bỏ bước này.
- Nhà trai báo gia tiên: bố mẹ chú rể thắp hương trước khi lên đường. Lời khấn có ở bài văn khấn báo gia tiên ngày cưới.
- Đoàn nhà trai sang nhà gái: giới thiệu hai họ, cô dâu chú rể thắp hương gia tiên nhà gái, bố mẹ cô dâu dặn dò, trao quà.
- Đón dâu về: cô dâu chú rể thắp hương gia tiên nhà trai. Có nơi làm lễ tơ hồng, có nơi bỏ.
- Tiệc cưới: có thể đãi ở nhà, ở hội trường hoặc nhà hàng. Miền Nam hay đãi tiệc buổi tối, miền Bắc hay đãi trưa.
Ở miền Nam, lễ trao nữ trang trước bàn thờ được coi trọng. Ở miền Trung, nhiều nhà làm lễ gọn, ít nghi thức hơn. Nếu nhà gái ở xa, có gia đình làm lễ rước dâu tượng trưng ở khách sạn gần nhà trai.
6. Bước 4: lại mặt
Sau cưới một hai ngày, vợ chồng mới mang lễ về nhà gái. Bữa cơm này để cảm ơn bố mẹ vợ và cho cô dâu gặp lại gia đình. Nhiều cặp nay làm ngay hôm sau, hoặc sau khi đi trăng mật về. Bài lễ lại mặt sau cưới nói kỹ hơn.
7. Bản gọn ngày nay
Không ít gia đình chọn cách làm gọn vì ở xa, vì công việc hoặc để tiết kiệm. Các cách hay gặp:
| Cách làm gọn | Phù hợp khi | Điều cần lưu ý |
|---|---|---|
| Gộp dạm ngõ vào ăn hỏi | Hai nhà đã quen biết | Nên có một bữa gặp riêng của bố mẹ trước |
| Ăn hỏi sáng, cưới chiều | Nhà trai ở xa, họ hàng đi lại khó | Ngày rất dài, cần người lo hậu cần |
| Ăn hỏi xong cưới vài tuần sau | Muốn có thời gian chuẩn bị tiệc | Bàn trước để không bị nhắc là kéo dài |
| Tiệc chung hai họ | Hai nhà cùng thành phố | Chia khoản chi rõ ràng từ đầu |
| Chỉ làm lễ gia tiên và một bữa cơm | Muốn tiết kiệm, khách ít | Bố mẹ hai bên đồng ý là đủ |
Một số địa phương có quy định về nếp sống văn minh trong việc cưới, khuyến khích làm gọn, không phô trương, không gây ồn quá khuya. Bạn hỏi tổ dân phố nếu định dựng rạp trên đường.
8. Đăng ký kết hôn: bước không thể bỏ
Các lễ trên là việc của gia đình. Hôn nhân chỉ được pháp luật công nhận khi hai người đăng ký kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền. Nhiều cặp đi đăng ký trước ngày cưới để giấy tờ xong xuôi. Bạn chuẩn bị giấy tờ tùy thân và các giấy xác nhận theo hướng dẫn của nơi đăng ký.
9. Câu hỏi thường gặp về các bước cưới hỏi
Có bắt buộc làm đủ bốn bước không?
Không. Đây là phong tục, không phải luật. Nhiều đôi chỉ làm ăn hỏi và cưới, có đôi gộp tất cả vào một ngày.
Ăn hỏi cách ngày cưới bao lâu?
Không có con số chung. Có nhà cách vài tháng, có nhà cách vài tuần, có nhà làm cùng ngày. Hai gia đình tự bàn.
Một bên đang có tang thì sao?
Mỗi nhà xử lý một khác. Có nhà hoãn sang năm sau, có nhà làm gọn sớm hơn dự định. Bạn nên hỏi ý người lớn trong họ.
Lời kết
Bốn bước cưới hỏi là khung để hai gia đình biết việc gì làm trước, việc gì làm sau. Làm đủ hay làm gọn đều được, miễn hai nhà vui vẻ và đôi trẻ không phải gánh nợ sau cưới. Mọi gợi ý chỉ để tham khảo, bạn hãy theo nếp của gia đình mình.