Nằm mơ thấy ma, bóng đè: vì sao xảy ra và nên làm gì?
Bóng đè là lúc bạn tỉnh dậy mà chưa cử động được, có khi kèm cảm giác nặng ngực hay thấy bóng người trong phòng. Dân gian gọi là ma đè. Y học gọi là tê liệt khi ngủ, một hiện tượng thường vô hại và tự hết. Mơ thấy ma cũng không phải điềm báo gì chắc chắn. Nếu nó lặp lại và làm bạn mất ngủ, hãy gặp bác sĩ.
1. Nếu bạn vừa trải qua đêm như thế
Bạn mở mắt ra. Căn phòng vẫn y nguyên. Nhưng tay chân không nhúc nhích, miệng không gọi được ai. Có thể bạn thấy một sức nặng đè lên ngực, hoặc một bóng ai đó đứng gần giường. Vài chục giây trôi qua dài như cả giờ, rồi mọi thứ tan đi.
Trải nghiệm đó thật sự đáng sợ. Nếu bạn còn run khi đọc những dòng này, trước hết xin bạn cứ yên tâm. Rất nhiều người từng gặp, ở nhiều nền văn hóa khác nhau. Bạn không điên, không bị đeo bám, và cơn này hầu như luôn tự qua đi.
2. Điều xảy ra trong cơ thể
Ở pha ngủ REM, não tạm "khóa" các cơ lớn để ta không làm theo giấc mơ. Bình thường, khi ta tỉnh, lớp khóa này tự mở. Thỉnh thoảng hai việc lệch nhau một chút. Ý thức đã tỉnh, nhưng cơ thể vẫn đang ở trạng thái của giấc ngủ.
Vì não vẫn còn nửa mơ nửa tỉnh, hình ảnh trong mơ có thể tràn ra căn phòng thật. Người trải qua có thể thấy bóng đen, nghe tiếng thì thầm, thấy như có ai trèo lên giường. Cơ hô hấp vẫn làm việc, nhưng khi bạn cố hít sâu mà không chủ động được, cảm giác nghẹt ngực sẽ xuất hiện. Hoảng sợ lại làm cảm giác đó tăng lên.
Các yếu tố sau có thể làm bóng đè dễ xảy ra hơn.
- Thiếu ngủ, thức khuya, ngủ không đúng giờ, làm ca đêm.
- Căng thẳng, lo âu kéo dài.
- Ngủ nằm ngửa, theo kinh nghiệm của nhiều người.
- Đổi múi giờ, đổi nơi ngủ.
- Một số bệnh về giấc ngủ, hoặc tác dụng của một số thuốc.
3. Câu chuyện của ông bà về ma đè
Trước khi có khái niệm về giấc ngủ REM, người xưa cố gắng giải thích cảm giác lạ đó bằng những gì họ biết. Tiếng Việt có "ma đè", "bóng đè". Nhiều nơi trên thế giới cũng có những câu chuyện tương tự về một thế lực ngồi trên ngực người ngủ. Sự giống nhau đó cho thấy đây là một trải nghiệm chung của con người.
Ở làng quê, khi bị bóng đè, có người được khuyên kê lại giường, đổi hướng nằm, đặt một vật thiêng tùy nếp nhà, hoặc đi lễ chùa cho an tâm. Những cách đó cho thấy người ta muốn tìm lại sự yên ổn. Nếu một việc đơn giản giúp bạn bình tâm, không tốn kém và không hại sức khỏe, bạn có thể làm theo nếp nhà mình.
Điều nên tránh là tin những lời dọa rằng nhà bạn có vong, bạn bị "theo", phải trả nhiều tiền để trục. Bóng đè có lời giải thích sinh học khá rõ. Bạn không cần ai đến làm lễ thì mới hết. Phòng ngủ thoáng và dễ chịu vẫn là điều đáng làm, xem bài phong thủy phòng ngủ để có vài gợi ý về sắp xếp.
4. Bóng đè khác ác mộng ở chỗ nào?
| Điểm so sánh | Bóng đè | Mơ thấy ma, ác mộng |
|---|---|---|
| Trạng thái | Nửa tỉnh, biết mình đang ở trong phòng | Đang ngủ, chỉ biết là mơ sau khi dậy |
| Cử động | Không cử động được trong lúc thấy tỉnh | Tỉnh dậy là cử động được ngay |
| Thời điểm | Hay gặp lúc vừa thiếp đi hoặc sắp thức dậy | Hay gặp ở nửa sau của đêm |
| Hình ảnh | Thường ở ngay phòng ngủ thật | Có thể ở bất cứ đâu, có cốt truyện |
| Kéo dài | Thường từ vài giây đến vài phút | Tùy giấc mơ |
5. Nếu trong mơ bạn gặp ma
Với giấc mơ thông thường, ma hay đến sau những câu chuyện rùng rợn, bộ phim xem đêm khuya, tháng cô hồn, hoặc khi bạn ngủ một mình ở nơi lạ. Dân gian cho rằng thấy ma thì nên giữ mình, kiêng đi đêm, nhớ đến người đã khuất. Đó là cách nói mang tính dặn dò nhiều hơn.
Về tâm lý, ma có thể là hình ảnh của một ký ức chưa yên, hay một điều đã qua mà vẫn đeo theo bạn. Tiếng Việt cũng nói "bị ám ảnh" về một lỗi lầm hay một câu nói. Thử hỏi mình chuyện gì đang lẩn quẩn mãi trong lòng.
- Ma không làm gì, chỉ đứng nhìn: có thể bạn đang thấy bị soi xét, hoặc có điều gì khó nói.
- Ma đuổi theo: nỗi lo đang rượt bạn, hãy đọc bài nằm mơ bị đuổi bắt.
- Ma là người thân: đó có thể là nỗi nhớ mang vẻ đáng sợ. Bài nằm mơ thấy người đã mất được viết rất nhẹ nhàng cho những lúc như vậy.
- Bạn nói chuyện được với ma: đây thường là dấu hiệu tốt, vì bạn đã dám đứng lại.
6. Làm gì trong lúc và sau cơn bóng đè?
Lúc đang bị, hãy nhớ rằng cơn này sẽ tự hết. Mỗi người có một cách riêng, và bạn có thể thử các cách sau.
- Tự nhủ: "Đây là bóng đè, sẽ qua ngay." Câu này có thể làm bạn bớt hoảng.
- Thở chậm, đều: đừng cố hít thật sâu. Hơi thở của bạn vẫn đang hoạt động.
- Cử động thật nhỏ: tập trung vào đầu ngón tay, ngón chân hoặc mi mắt.
- Không cố vùng mạnh: càng vùng, bạn càng hoảng.
Sau khi tỉnh, hãy bật đèn nhỏ, uống ngụm nước, ngồi dậy một chút rồi mới ngủ lại. Về lâu dài, ngủ đủ và đúng giờ là việc có ích nhất. Bớt cà phê và rượu buổi tối, nằm nghiêng nếu thấy hay bị khi nằm ngửa, và tìm cách giảm căng thẳng ban ngày.
7. Khi nào nên gặp bác sĩ?
Đa số trường hợp không cần chữa trị. Tuy nhiên, bạn nên đi khám khi gặp một trong các tình huống sau.
- Bóng đè hoặc ác mộng lặp lại nhiều, khiến bạn mất ngủ hoặc sợ đi ngủ.
- Ban ngày buồn ngủ không cưỡng được, có lúc ngủ gục bất ngờ.
- Có lúc tự dưng yếu cơ khi cười, khi xúc động mạnh.
- Ngủ ngáy to, ngừng thở khi ngủ, thức dậy mệt mỏi.
- Bạn lo âu nhiều, buồn kéo dài, hoặc từng trải qua sang chấn.
- Thấy, nghe những thứ lạ cả lúc đang tỉnh táo giữa ban ngày.
Bác sĩ có thể tìm nguyên nhân, xem lại thuốc đang dùng và hướng dẫn cách cải thiện giấc ngủ. Đi khám là một việc rất bình thường.
8. Câu hỏi thường gặp về bóng đè và mơ thấy ma
Bóng đè có nguy hiểm đến tính mạng không?
Bóng đè thường không gây nguy hiểm và tự hết sau ít phút. Nếu bạn có triệu chứng khác như khó thở lúc tỉnh, đau ngực, hãy đi khám.
Bóng đè có phải do nhà có vong không?
Đây là cách giải thích của dân gian. Bóng đè có cơ chế sinh học rõ ràng, nên bạn không cần lo sợ về nhà cửa. Giấc mơ hay bóng đè cũng không đoán được tương lai.
Có nên đánh thức người đang bị bóng đè không?
Nếu thấy họ khó chịu, bạn có thể gọi tên hoặc chạm nhẹ. Khi họ tỉnh, hãy nói nhẹ nhàng rằng mọi thứ ổn.
Lời kết
Ma đè là tên gọi của người xưa cho một đêm hoảng hốt, còn y học cho ta lời giải thích dễ thở hơn. Hãy ngủ đều, nhẹ nhàng với chính mình và nhờ bác sĩ khi cần. Bạn cũng có thể đọc giải mã giấc mơ là gì để có cái nhìn chung. Nội dung trong bài chỉ để tham khảo, không thay thế tư vấn y tế.