Tên nên tránh khi đặt cho con: kiêng húy, nói lái, quá dài
Những tên thường được khuyên tránh khi đặt cho con gồm: tên trùng ông bà, tổ tiên theo tục kiêng húy, tên ra nghĩa xấu khi nói lái hoặc đọc theo giọng địa phương, tên quá dài, khó đọc, khó viết không dấu, và tên trùng người nổi tiếng đang gây tranh cãi. Đây là kinh nghiệm dân gian và thực tế, không phải điều cấm. Mỗi gia đình có thể cân nhắc tùy hoàn cảnh.
1. Tên trùng ông bà, tổ tiên: tục kiêng húy
Kiêng húy là nếp cũ của người Việt. Ngày trước, tên của vua chúa, tổ tiên được coi là điều phải giữ kính, con cháu không gọi thẳng và không đặt trùng. Trong gia đình, tục này vẫn còn ở nhiều nơi: con cháu tránh đặt tên trùng ông bà, cụ kỵ, kể cả người đã khuất.
Mỗi nhà giữ tục này một khác.
- Có nhà kiêng tên ba đời trở lên, có nhà chỉ kiêng ông bà và cha mẹ.
- Có nhà kiêng cả tên bên nội lẫn bên ngoại.
- Có nơi kiêng cả chữ đồng âm, như ông tên Bình thì cháu không đặt Bình dù khác chữ Hán.
Cách đơn giản nhất là hỏi ông bà hai bên một danh sách tên cần tránh trước khi chọn. Việc này vừa tôn trọng người lớn, vừa tránh cảnh tên đã đăng ký rồi mới biết trùng tên cụ. Ở một số nơi, người ta còn tránh đặt trùng tên anh chị em họ cùng thế hệ, để khi gọi khỏi lẫn.
2. Tên ra nghĩa khác khi nói lái
Nói lái là trò chơi chữ rất quen của người Việt, và trẻ con ở trường thì rất nhanh phát hiện. Một cái tên đẹp có thể bị bạn bè trêu chỉ vì đảo âm thành từ khó nghe.
Cách tự kiểm tra:
- Lấy hai chữ đứng cạnh nhau, ví dụ chữ đệm và tên.
- Giữ âm đầu của mỗi chữ, tráo phần vần và thanh cho nhau.
- Làm tương tự với cặp họ và chữ đệm.
- Đọc to kết quả, nghe xem có ra từ thô hoặc buồn cười không.
Ngoài nói lái, bạn cũng thử ghép liền hai chữ để xem có thành từ có sẵn mang nghĩa khác không. Ví dụ chữ đệm Khả đi với tên Nghi thành "khả nghi", nghĩa là đáng ngờ. Với họ Lê, các tổ hợp như "lê la" hay "lê thê" nên tránh, bài đặt tên con họ Lê có liệt kê kỹ.
3. Tên dễ đọc sai theo giọng vùng miền
Cùng một tên, ba miền có thể đọc khác nhau. Một số cặp âm hay bị lẫn:
| Cặp dễ lẫn | Vùng hay gặp | Ví dụ cần đọc thử |
|---|---|---|
| l và n | Một số vùng miền Bắc | Lan nghe như "Nan" |
| v, d và gi | Miền Nam | Vy và Dy đọc gần như nhau |
| tr và ch | Miền Bắc | Trâm nghe như "Châm" |
| Thanh hỏi và ngã | Miền Trung, miền Nam | Bảo và Bão khó phân biệt |
Điều này không có nghĩa là phải bỏ tên. Chỉ cần đọc thử theo giọng của những người sẽ gọi bé hằng ngày, xem có ra nghĩa nào không mong muốn.
4. Tên quá dài, khó đọc, khó viết
Tên bốn chữ ngày càng phổ biến, nhất là khi ghép họ bố và họ mẹ. Tên năm, sáu chữ thì bắt đầu gây phiền: khó điền vào ô trên giấy tờ, khó ghi trên bài thi, dễ bị viết tắt sai. Quy định hộ tịch cũng nói tên không nên quá dài, khó sử dụng. Bài quy định đặt tên khai sinh tóm tắt những điểm cần biết.
Với tên khó đọc, hãy để ý thêm:
- Chữ quá hiếm: tên lấy từ chữ Hán ít người biết thì phải giải thích mãi.
- Viết không dấu ra nghĩa khác: trên hộ chiếu hay email, tên sẽ mất dấu. Thử viết không dấu xem còn đẹp không.
- Dồn quá nhiều âm giống nhau: ba chữ cùng bắt đầu bằng "ng" hay "tr" dễ líu lưỡi.
- Chữ ghép ngoại lai: tên kiểu phiên âm nước ngoài vào giấy khai sinh có thể bị cán bộ hộ tịch hỏi lại.
5. Tên trùng người nổi tiếng gây tranh cãi
Đặt con trùng tên một người nổi tiếng nhiều khi là vì thích. Nhưng người nổi tiếng có thể vướng vào chuyện không hay về sau, khi ấy cái tên của bé cũng bị nhắc theo. Bạn không cần tránh mọi tên có người nổi tiếng mang, vì điều đó gần như không thể. Chỉ nên tránh trùng nguyên họ tên với người đang gây tranh cãi, hoặc nhân vật lịch sử mang tiếng xấu.
Ngược lại, trùng nguyên họ tên một danh nhân được kính trọng cũng có thể khiến bé bị so sánh. Giữ một chữ, đổi một chữ là cách nhẹ nhàng.
6. Tên mang nghĩa buồn: cần hiểu đúng chữ
Một số chữ có âm gợi nỗi buồn, nhưng thực ra lại mang nghĩa đẹp trong chữ Hán. Ví dụ Lệ trong Mỹ Lệ nghĩa là đẹp, không phải nước mắt. Sầu, Hận, Tủi thì hầu như không ai dùng. Với các chữ hai nghĩa, bạn nên chốt chữ Hán gia đình chọn để giải thích cho bé sau này. Gõ tên vào công cụ Xem tên để xem nghĩa từng chữ.
Về tục đặt tên xấu cho dễ nuôi, như Tý, Cún, Đen, thì đó là cách gọi ở nhà theo quan niệm xưa, không nên đưa vào giấy khai sinh. Bài tên ở nhà cho bé nói về tục lệ này.
7. Bảng tự kiểm tra nhanh
| Câu hỏi | Nếu trả lời "có" |
|---|---|
| Trùng tên người lớn trong họ? | Hỏi ý ông bà |
| Nói lái ra từ khó nghe? | Đổi chữ đệm |
| Đọc theo giọng địa phương ra nghĩa khác? | Cân nhắc thêm |
| Dài từ năm chữ trở lên? | Rút gọn |
| Viết không dấu kỳ cục? | Thử phương án khác |
| Trùng người đang gây tranh cãi? | Đổi một chữ |
8. Câu hỏi thường gặp
Lỡ đặt tên trùng ông bà rồi thì có sao không?
Không có gì phải lo. Kiêng húy là nếp ứng xử, không phải điều báo trước. Nhiều nhà chọn cách gọi bé bằng tên ở nhà để người lớn thấy thoải mái hơn.
Tên hợp phong thủy nhưng nói lái xấu thì chọn thế nào?
Nên đổi. Ngũ hành của tên chỉ là cách xếp dân gian, mỗi sách một kiểu. Còn chuyện bị trêu ở trường thì bé sẽ gặp thật mỗi ngày.
Có nên đặt tên giống anh chị em họ không?
Nếu ở xa, ít gặp thì không sao. Nếu sống gần, cùng tuổi, hai bé trùng tên sẽ dễ lẫn khi gọi.
Lời kết
Không có cái tên nào hoàn hảo trước mọi tiêu chí. Danh sách trên chỉ giúp bạn tránh những phiền toái dễ thấy. Phần còn lại là tình cảm và ý nghĩa gia đình gửi vào tên. Nội dung trong bài chỉ để tham khảo.