Quẻ Sơn Thủy Mông: ý nghĩa học hỏi, sáu hào và cách đọc
Ý chính của Sơn Thủy Mông, quẻ số 4, là sự chưa biết và cách vượt qua nó. Dưới chân núi có mạch nước mới ra, còn nhỏ và chưa rõ sẽ chảy về đâu. Quẻ đặt ra quan hệ giữa người học và người dạy: người muốn hiểu phải chủ động tìm đến và hỏi cho thành thật. Mông không chê người non nớt. Quẻ chỉ cảnh báo chuyện biết mình chưa biết mà vẫn không chịu học.
1. Núi chắn phía trên, nước hiểm phía dưới
Cấn (Sơn) nằm ở thượng quái, Khảm (Thủy) nằm ở hạ quái. Quẻ này là cặp đảo của Thủy Lôi Truân, tức Truân lật ngược lại thành Mông. Sau lúc sinh ra là lúc còn thơ dại, thứ tự ấy rất tự nhiên.
Điều dễ gây thắc mắc là nhãn ngũ hành. Trong quẻ không có Ly, vậy mà lá số ghi Mông thuộc Hỏa. Lý do là nhãn này tính theo tám cung quẻ, và Mông nằm trong cung Ly. Khi đọc, bạn nên để riêng hai lớp: tượng núi và nước mô tả tình thế, còn hành Hỏa dùng cho việc xét ngũ hành với mệnh và vận.
Cấn là dừng, Khảm là hiểm. Gặp hiểm mà dừng lại, chưa biết đi đâu, chính là hình ảnh của sự mờ mịt. Quẻ có hai hào dương là hào 2 và hào 6. Hào 2 là người thầy ở trong cuộc. Hào 6 là người răn đe ở ngoài cùng. Bốn hào âm còn lại là những kiểu người học khác nhau.
2. Mạch nước đầu nguồn và câu chuyện hỏi đi hỏi lại
Hình ảnh của quẻ là suối mới phun ra dưới chân núi. Nước ấy nhỏ, chưa thành sông, nhưng trong và có hướng chảy riêng. Việc giáo dục được so với chuyện giữ cho mạch nguồn ấy không bị đục.
Lời quẻ có một ý rất đặc biệt. Không phải người dạy đi tìm trò, mà người học tìm đến. Lần hỏi đầu thành tâm thì được trả lời. Hỏi đi hỏi lại vì không chịu tin, hoặc vì mong nghe câu mình thích, thì coi như nhờn và không cần trả lời nữa.
Ý đó nói về bói toán, nhưng cũng áp dụng được cho việc xem lá số ngày nay. Có người xem một việc ở nhiều nơi cho đến khi gặp câu trả lời vừa ý. Quẻ Mông xem đó là cách tự làm mờ mắt mình. Hỏi một lần, hỏi kỹ, rồi tự làm phần việc của mình thì tốt hơn.
3. Sáu hào: bốn kiểu người học và hai kiểu người dạy
| Hào | Tên hào | Vai trong câu chuyện | Diễn giải |
|---|---|---|---|
| 1 | Sơ Lục | Người vừa bắt đầu được mở mắt | Cần khuôn phép ngay từ đầu. Răn dạy đúng mức giúp gỡ bỏ gò bó về sau, quá nghiêm thì lại hỏng. |
| 2 | Cửu Nhị | Người thầy bao dung | Chịu được nhiều dạng người, biết nhận cả cái non kém. Có đức ấy thì gánh vác được việc nhà và việc chung. |
| 3 | Lục Tam | Người mất mình vì thấy lợi | Hình ảnh người con gái bỏ mình theo kẻ lắm tiền. Bài học là đừng đổi cả bản thân lấy một món lợi trước mắt. |
| 4 | Lục Tứ | Người bị kẹt trong tối | Ở xa các hào dương, không ai soi đường. Thua thiệt lớn nhất là không có thầy, không có bạn học. |
| 5 | Lục Ngũ | Người có ngôi mà vẫn như trẻ | Ở vị trí cao nhưng giữ tâm thế học. Đây là hào tốt của quẻ. |
| 6 | Thượng Cửu | Người dùng biện pháp mạnh | Đánh vào sự u mê. Được dùng để ngăn cái sai, không được dùng để làm hại người học. |
Lời hào 1 có một chỗ các nhà chú giải đọc khác nhau. Một hướng hiểu là cần dùng kỷ luật, thậm chí hình phạt, để răn. Hướng khác nhấn vào ý tháo gông cùm, tức sự giáo dục là để giải phóng. Đọc theo tinh thần chung của quẻ, cả hai có thể ghép lại: có khuôn phép nhưng mục đích là để người học được tự do hơn.
Hào 3 thường bị đọc theo nghĩa khắt khe về phụ nữ, do ngôn ngữ thời cổ. Ngày nay nên hiểu rộng cho mọi người. Bất cứ ai cũng có lúc thấy thứ hào nhoáng rồi quên mình là ai.
Hào 5 và hào 6 đặt cạnh nhau rất thú vị. Một bên là người lớn mà khiêm như trẻ nhỏ. Bên kia là kẻ nắm quyền dạy dỗ, có nguy cơ biến sửa sai thành trừng phạt. Lời hào 6 chỉ rõ: nên phòng giặc, không nên làm giặc.
4. Ứng dụng khi Sơn Thủy Mông có mặt trong lá số
Với hai hào dương và bốn hào âm, nếu Mông là quẻ tiên thiên thì chặng đầu dài 42 năm tuổi mụ. Bên dưới có quẻ hỗ Địa Lôi Phục, một quẻ về sự trở lại và bắt đầu lại. Lớp nghĩa này gợi người có thể đi đường vòng rồi mới tìm thấy điều mình thật muốn học.
Nội quái Khảm nghiêng về suy nghĩ sâu, kín đáo. Ngoại quái Cấn lại trầm và ít lời. Người ngoài có thể thấy người này khó đoán, chậm mở lòng, nhưng khi đã hiểu thì hiểu chắc. Nguyên đường hào 2 cho hậu thiên là Địa Sơn Khiêm, hào 5. Nguyên đường hào 5 cho hậu thiên là Thủy Phong Tỉnh, hào 2. Cả hai đều là hướng đi có giá trị với người chịu học bền.
Công việc và học hành
Đây là thời điểm hợp để học thêm, đổi nghề có người hướng dẫn, nhận việc dưới một người giỏi. Chặng vận này không hợp với việc tự coi mình đã đủ. Nếu đang là người đào tạo, đó cũng là lúc nên kiên nhẫn với người mới.
Tiền bạc
Rủi ro hay gặp là đầu tư vào thứ mình chưa hiểu. Một nguyên tắc nên giữ là chỉ bỏ tiền khi đã giải thích được cho người khác nghe. Chi cho kiến thức thường hợp với quẻ hơn là chi cho may rủi.
Tình cảm
Lời hào 3 nhắc đừng để vẻ ngoài và tiền bạc quyết định thay mình. Lời hào 2 lại nói đến sự bao dung trong gia đình. Hai chiều này gợi một mối quan hệ cần học nhau từ đầu, nhất là khi cả hai còn trẻ hoặc chưa rõ mình muốn gì.
Sức khỏe
Nhãn Hỏa đi với tim mạch, huyết áp trong phần luận sức khỏe của lá số. Thời kỳ học hành nhiều cũng dễ thức khuya. Đây chỉ là gợi ý tham khảo, khi có dấu hiệu lạ hãy đi khám.
5. Câu hỏi thường gặp
Vì sao Sơn Thủy Mông thuộc hành Hỏa dù không có quẻ Ly?
Vì nhãn hành của quẻ kép tính theo tám cung quẻ, một cách phân nhóm 64 quẻ, chứ không tính từ hai quẻ đơn ghép lại. Mông nằm trong cung Ly nên mang hành của Ly. Còn tượng quẻ thì vẫn là núi và nước.
Mông có phải là dấu hiệu người kém thông minh không?
Không. Mông nói về trạng thái chưa được soi sáng, và ai cũng có lúc rơi vào trạng thái đó ở một lĩnh vực nào đó. Hào 5 của quẻ cho thấy giữ tâm thế người học lại là phần được đánh giá cao nhất.
Xem lá số nhiều lần có phạm vào ý quẻ Mông không?
Xem lại để hiểu thêm thì không có gì sai. Điều quẻ nhắc là thái độ hỏi đi hỏi lại vì không muốn nhận kết quả. Lá số chỉ là công cụ tham khảo. Quyết định quan trọng vẫn nên dựa vào thông tin thực tế và lời khuyên của người am hiểu.
Đọc thêm: tổng quan 64 quẻ Kinh Dịch, tám quẻ đơn.