Lễ đầy tháng, thôi nôi: mâm lễ và trò bốc đồ cho bé
Đầy tháng là lễ khi bé tròn một tháng tuổi, thôi nôi là lễ khi bé tròn một năm. Cả hai đều cúng Mụ Bà, các bà mụ và gia tiên để tạ ơn, cầu bé khỏe mạnh. Ngày lễ thường tính theo âm lịch, có nơi làm sớm hoặc muộn vài ngày tùy bé trai hay bé gái. Mâm lễ hay có xôi, chè, gà luộc, hoa quả, trầu cau và mười hai phần nhỏ dâng các bà mụ. Thôi nôi có thêm trò bốc đồ để vui, không phải lời đoán tương lai.
1. Đầy tháng và thôi nôi khác nhau thế nào?
| Đầy tháng | Thôi nôi | |
|---|---|---|
| Thời điểm | Bé tròn một tháng | Bé tròn một năm |
| Tên gọi khác | Cúng mụ, đầy cữ ở vài nơi | Đầy năm, tròn năm, đầy tuổi tôi |
| Ý nghĩa | Mừng bé qua tháng đầu, tạ ơn Mụ Bà | Mừng bé tròn năm, thôi nằm nôi, bắt đầu tập đi |
| Nét riêng | Thường làm trong nhà, khách ít | Có trò bốc đồ, nhiều nhà mời họ hàng, bạn bè |
Ngày xưa y tế còn kém, em bé qua được tháng đầu, rồi năm đầu, là niềm vui lớn. Hai lễ này vì thế đều mang ý tạ ơn và cầu chúc.
2. Tính ngày đầy tháng, thôi nôi thế nào?
Đa số gia đình tính theo âm lịch. Bé sinh ngày nào tháng âm nào, thì đầy tháng vào ngày đó của tháng âm sau, thôi nôi vào ngày đó của năm âm sau.
Có nơi làm sớm hoặc muộn hơn vài ngày tùy bé trai hay bé gái. Câu hay nghe là “trai lùi, gái tiến”, nhưng cách hiểu câu này mỗi nơi mỗi khác: có nhà làm bé trai sớm hơn, có nhà làm bé gái sớm hơn. Bạn theo cách của ông bà trong nhà là ổn. Nhiều gia đình nay chọn ngày cuối tuần gần nhất cho tiện.
Hai trường hợp hay gặp:
- Sinh ngày 30 âm: nếu tháng sau chỉ có 29 ngày, nhiều nhà làm vào ngày 29 hoặc mùng 1 tháng kế.
- Vướng tháng nhuận: có nhà tính theo tháng thường, có nhà đếm cả tháng nhuận. Hỏi người lớn trong nhà để thống nhất.
Muốn đổi ngày âm sang dương, bạn dùng trang xem ngày.
3. Mâm lễ đầy tháng, thôi nôi
Mâm lễ thường chia hai phần: phần dâng Mụ Bà, các bà mụ và phần cúng gia tiên. Có nhà bày chung một mâm cho gọn.
| Món | Ghi chú |
|---|---|
| Hương, đèn hoặc nến, hoa tươi | Phần cơ bản |
| Xôi và chè | Miền Bắc hay dùng xôi gấc, chè đậu; miền Nam hay dùng xôi đậu, chè trôi nước |
| Gà luộc hoặc heo quay | Phần lễ mặn, có nhà bỏ |
| Mười hai phần nhỏ | Mười hai chén chè, đĩa xôi hoặc đôi hài nhỏ dâng mười hai bà mụ |
| Hoa quả, trầu cau | Chọn quả tươi đang mùa |
| Đồ hàng mã nhỏ | Giấy cúng mụ, hài, áo; nhiều nhà nay giảm hoặc bỏ |
Lời khấn đầy tháng có ở bài văn khấn đầy tháng cho bé. Lễ thôi nôi dùng lời khấn tương tự, đổi lại mốc một năm.
4. Đầy tháng, thôi nôi ở ba miền
| Vùng | Nét hay gặp |
|---|---|
| Miền Bắc | Cúng mụ thường do bà nội hoặc bà ngoại đứng lễ. Lễ đầy tháng làm ấm cúng trong nhà, lễ thôi nôi có thể mời họ hàng. |
| Miền Trung | Làm gọn, trọng phần cúng. Nhiều nơi gọi lễ một năm là đầy năm. |
| Miền Nam | Thôi nôi thường làm lớn hơn đầy tháng, có tiệc mời khách. Mâm cúng mười hai bà mụ và Đức Ông, Đức Bà được bày khá cầu kỳ. |
Ở thành phố, nhiều nhà kết hợp lễ cúng buổi sáng với tiệc sinh nhật kiểu mới, có bánh kem, chụp ảnh. Không có gì mâu thuẫn.
5. Trò bốc đồ thôi nôi
Bốc đồ, còn gọi là thử nghề, là phần được chờ đợi nhất của lễ thôi nôi. Người lớn bày một số đồ vật trên mâm hoặc tấm thảm, đặt bé ngồi giữa, rồi xem bé cầm món nào trước.
| Đồ vật | Cách hiểu vui hay nghe | Lưu ý an toàn |
|---|---|---|
| Bút, sách, vở | Ham học, làm nghề chữ nghĩa | Dùng bút sáp, bút không nắp nhỏ |
| Ống nghe đồ chơi | Làm nghề y | Chọn loại nhựa mềm |
| Thước, đồ chơi xây dựng | Kỹ sư, kiến trúc | Khối lớn, không có mảnh nhỏ |
| Bàn tính, máy tính đồ chơi | Buôn bán, kinh doanh | Không dùng pin cúc áo |
| Micro, đàn đồ chơi | Ca hát, nghệ thuật | Âm lượng nhỏ |
| Quả bóng | Thể thao | Bóng mềm, cỡ lớn |
| Lược, gương nhựa | Làm đẹp, thời trang | Không dùng gương kính |
Một số lưu ý để trò chơi vui và an toàn:
- Không bày đồ sắc nhọn như kéo, dao thật. Không bày tiền xu, nhẫn, đồ nhỏ dễ nuốt.
- Không bày tiền giấy thật nếu bé hay cho vào miệng. Có thể thay bằng hình vẽ.
- Bày 5 đến 8 món là đủ. Nhiều quá bé dễ rối.
- Không ép bé cầm lại nếu “bốc sai” ý người lớn.
Bé một tuổi thường cầm món gần nhất, sáng màu nhất, hoặc món bé đã quen. Vì vậy kết quả bốc đồ chỉ để cả nhà cười vui, không nói lên năng khiếu hay tương lai của bé.
6. Tổ chức gọn, vui, tiết kiệm
- Đầy tháng: mẹ còn đang hồi sức, bé còn nhỏ. Nên mời ít khách, hạn chế người lạ bế bé, giữ phòng yên tĩnh.
- Thôi nôi: nếu mời tiệc, chọn giờ trùng giờ bé thức, tránh giờ ngủ trưa.
- Lễ vật: có thể đặt mâm cúng trọn gói ở cửa hàng uy tín, hoặc tự làm phần đơn giản.
- Hàng mã: chỉ dùng ít, đốt trong chậu ở ngoài trời, xa trẻ nhỏ.
- Hương khói: thắp hương xa chỗ bé nằm, mở cửa cho thoáng.
7. Câu hỏi thường gặp về đầy tháng, thôi nôi
Không làm lễ đầy tháng có sao không?
Không sao. Đây là phong tục, không bắt buộc. Nhiều nhà chỉ làm thôi nôi, hoặc chỉ thắp hương báo gia tiên.
Tính theo ngày dương có được không?
Được, nhiều gia đình trẻ làm vậy cho dễ nhớ. Theo nếp truyền thống thì đa số tính âm lịch.
Ai là người đứng khấn?
Thường là bà nội, bà ngoại hoặc bố mẹ bé. Không có quy định cứng.
Lời kết
Đầy tháng và thôi nôi là hai cột mốc vui đầu đời của bé. Một mâm lễ gọn, vài người thân và tiếng cười quanh trò bốc đồ đã đủ trọn vẹn. Muốn tìm hiểu thêm việc xem tuổi sinh con, bạn có thể dùng trang xem tuổi sinh con. Lời khấn các dịp khác có ở trang văn khấn các ngày trong năm. Nội dung chỉ để tham khảo theo phong tục.