12 canh giờ trong ngày: bảng giờ và cách quy đổi

Một ngày theo cách tính cổ chia thành 12 giờ âm lịch, mỗi giờ bằng 2 tiếng đồng hồ và mang tên một địa chi, bắt đầu từ giờ Tý lúc 23h. Người Việt quen gọi là 12 canh giờ. Khi đổi giờ sinh, bạn cần biết thêm hai điều: giờ đồng hồ không trùng hẳn với giờ mặt trời, và miền Nam từng dùng múi giờ UTC+8 từ đầu năm 1960 đến giữa năm 1975.
1. Canh giờ là gì?
Thực ra "canh" và "giờ" vốn là hai cách chia khác nhau. Giờ âm lịch chia cả ngày đêm thành 12 phần, gọi tên theo 12 địa chi. Canh chỉ dùng cho ban đêm, chia đêm thành 5 phần. Ngày nay nhiều người gộp lại thành "canh giờ", nên bạn có thể hiểu đó là giờ âm lịch.
Một giờ âm lịch dài bằng 2 tiếng đồng hồ hiện đại. Giờ Tý nằm hai bên nửa đêm. Giờ Ngọ nằm hai bên giữa trưa. Hai giờ này đối diện nhau, cũng như hai ô Tý và Ngọ đối nhau trên lá số.
2. Bảng 12 canh giờ
| Giờ | Giờ đồng hồ | Con giáp | Âm dương |
|---|---|---|---|
| Tý | 23h đến 1h | Chuột | Dương |
| Sửu | 1h đến 3h | Trâu | Âm |
| Dần | 3h đến 5h | Hổ | Dương |
| Mão | 5h đến 7h | Mèo | Âm |
| Thìn | 7h đến 9h | Rồng | Dương |
| Tỵ | 9h đến 11h | Rắn | Âm |
| Ngọ | 11h đến 13h | Ngựa | Dương |
| Mùi | 13h đến 15h | Dê | Âm |
| Thân | 15h đến 17h | Khỉ | Dương |
| Dậu | 17h đến 19h | Gà | Âm |
| Tuất | 19h đến 21h | Chó | Dương |
| Hợi | 21h đến 23h | Lợn | Âm |
Ranh giới được hiểu là giờ sau bắt đầu đúng ở mốc đó. Ví dụ 1h00 là bắt đầu giờ Sửu, còn 0h59 vẫn là giờ Tý. Form lập lá số trên Tracuutuvi ghi rõ từng khung như 01h đến 02h59. Bảng khung giờ của form có ở bài giờ sinh trong tử vi.
3. Năm canh của ban đêm
| Canh | Giờ âm lịch | Giờ đồng hồ |
|---|---|---|
| Canh một | Tuất | 19h đến 21h |
| Canh hai | Hợi | 21h đến 23h |
| Canh ba | Tý | 23h đến 1h |
| Canh tư | Sửu | 1h đến 3h |
| Canh năm | Dần | 3h đến 5h |
Vì vậy câu "nửa đêm canh ba" chính là khoảng giờ Tý.
4. Giờ đồng hồ và giờ địa phương
Giờ âm lịch vốn gắn với vị trí mặt trời. Còn giờ đồng hồ ở Việt Nam là giờ UTC+7, tính theo kinh tuyến 105 độ Đông. Nơi nằm lệch kinh tuyến này thì giữa trưa thật không đúng 12h. Cứ lệch 1 độ kinh thì chênh khoảng 4 phút. Bảng sau dùng kinh độ làm tròn.
| Nơi | Kinh độ khoảng | Giờ địa phương so với đồng hồ |
|---|---|---|
| Điện Biên Phủ | 103,0 độ | Chậm khoảng 8 phút |
| Cà Mau | 105,2 độ | Nhanh khoảng 1 phút |
| Hà Nội | 105,9 độ | Nhanh khoảng 3 phút |
| TP. Hồ Chí Minh | 106,7 độ | Nhanh khoảng 7 phút |
| Đà Nẵng | 108,2 độ | Nhanh khoảng 13 phút |
Ngoài ra, thời điểm mặt trời đứng bóng còn thay đổi theo mùa, có thể lệch thêm khoảng 15 phút. Một số người xem bát tự chỉnh theo giờ mặt trời thật. Nhiều người khác dùng thẳng giờ đồng hồ. Đây là chỗ có nhiều cách làm.
Thực tế, phần chênh này chỉ quan trọng khi bạn sinh sát ranh giới. Ví dụ sinh lúc 12h55 ở Đà Nẵng. Đồng hồ là giờ Ngọ, nhưng giờ địa phương đã khoảng 13h08, tức giờ Mùi. Nếu rơi vào trường hợp này, bạn nên lập cả hai lá số để so sánh.
5. Múi giờ Việt Nam trong lịch sử
Người sinh trước năm 1975 cần chú ý thêm, vì giờ đồng hồ của Việt Nam từng thay đổi. Mốc dưới đây tổng hợp từ báo Tiền Phong, trang Time in Vietnam trên Wikipedia và các thảo luận của cơ sở dữ liệu múi giờ IANA.
| Giai đoạn | Khu vực | Múi giờ |
|---|---|---|
| 01/05/1911 đến 30/12/1942 | Đông Dương | UTC+7 |
| 31/12/1942 đến 13/03/1945 | Đông Dương | UTC+8 |
| 14/03/1945 đến cuối 08/1945 | Đông Dương | UTC+9 |
| Từ đầu 09/1945 | Miền Bắc, miền Trung | UTC+7 |
| 01/07/1955 đến 31/12/1959 | Miền Nam | UTC+7 |
| 01/01/1960 đến 12/06/1975 | Miền Nam | UTC+8 |
| Từ 13/06/1975 đến nay | Cả nước | UTC+7 |
Các nguồn chưa thống nhất ở vài chỗ. Giai đoạn 1947 đến 1954 có tài liệu ghi vùng chiến sự dùng UTC+8. Giờ của miền Bắc trước năm 1968 cũng có nơi ghi khác. Mốc đổi cuối năm 1959 có nơi ghi 23h ngày 31/12/1959, có nơi ghi ngày 01/01/1960. Vì vậy bảng trên chỉ nên dùng để tham khảo.
Điểm chắc nhất là người sinh ở miền Nam từ 1960 đến giữa 1975. Đồng hồ khi đó nhanh hơn UTC+7 đúng 1 giờ. Nếu quy về UTC+7, bạn lùi 1 giờ. Ví dụ người sinh ở Sài Gòn năm 1970 lúc 1h20 theo giấy khai sinh. Quy về UTC+7 là 0h20, tức giờ Tý thay vì giờ Sửu. Bản thân Tracuutuvi không tự đổi bước này. Hệ thống dùng đúng giờ bạn chọn, nên bạn cần tự cân nhắc và có thể lập cả hai lá số.
6. Việt Nam có giờ mùa hè không?
Hiện nay Việt Nam dùng UTC+7 quanh năm, không có giờ mùa hè. Về quá khứ, chúng tôi chưa tìm được nguồn chắc chắn cho thấy Việt Nam từng đổi giờ theo mùa. Vì vậy bài này không nêu mốc nào về giờ mùa hè. Bạn sinh ở nước ngoài thì khác. Hãy quy giờ sinh về giờ địa phương nơi sinh, có tính giờ mùa hè của nước đó.
7. Câu hỏi thường gặp về canh giờ
Giờ Tý có thuộc ngày hôm sau không?
Mỗi trường phái xử lý khác nhau. Bài giờ Tý sớm, giờ Tý muộn giải thích rõ các cách và cách site tính.
Giờ hoàng đạo có phải canh giờ không?
Giờ hoàng đạo được chọn từ 12 giờ âm lịch này, tùy theo ngày. Bạn tra giờ của từng ngày tại xem ngày.
Chỉ nhớ sinh buổi sáng thì sao?
Bạn có thể khoanh vùng vài giờ rồi so sánh lá số với các mốc đã xảy ra trong đời.
Lời kết
Bảng 12 canh giờ rất dễ thuộc. Điều cần lưu ý là các trường hợp sát ranh giới và người sinh ở miền Nam trước tháng 6/1975. Hãy lập lá số với giờ bạn chắc nhất, rồi thử giờ liền kề nếu còn phân vân. Nội dung trong bài chỉ để tham khảo.
Bài văn khấn liên quan: Văn khấn Tết Đoan Ngọ. Xem đủ ở trang văn khấn các ngày trong năm.