Lễ động thổ là gì? Cách chọn ngày và làm lễ khi xây nhà
Lễ động thổ là nghi thức trình báo với thần đất rồi cuốc nhát đất đầu tiên, trước khi xây nhà hay dựng công trình. Gia chủ thường chọn ngày giờ, sửa một mâm lễ và nhờ người khác đứng ra nếu năm đó tuổi mình không thuận. Mỗi vùng làm một khác. Đây là tập quán giúp cả nhà yên lòng, không thay được giấy phép và bản vẽ.
1. Động thổ nghĩa là gì?
"Động" là làm lay chuyển, "thổ" là đất. Người xưa nghĩ mỗi khoảnh đất đều có thần trông coi, nhà gọi là Thổ Công, nhà gọi là Thổ Địa hay Thổ Thần. Sắp đào bới chỗ ấy thì phải thưa một tiếng, giống người mới đến chào chủ nhà. Lễ động thổ ra đời từ cách nghĩ rất đời thường đó.
Trong một ca làm nhà có vài mốc dễ lẫn. Bảng sau xếp chúng theo thứ tự thường gặp.
| Mốc | Việc diễn ra | Ghi chú |
|---|---|---|
| Động thổ | Cúng đất, cuốc nhát đầu tiên | Có nhà làm trước khi thợ đến vài hôm |
| Khởi công | Thợ bắt tay vào làm | Nhiều nhà gộp chung với động thổ |
| Cất nóc, đổ mái | Lễ nhỏ khi xong phần mái | Có nơi làm, có nơi bỏ |
| Nhập trạch | Gia đình dọn về ở | Mốc khép lại việc làm nhà |
2. Việc nào thì làm lễ?
Lễ này hay gặp khi xây mới, phá đi dựng lại hoặc đụng vào móng nhà cũ. Nhà xưởng, cửa hàng, công trình của doanh nghiệp cũng thường có. Sơn tường, lát lại nền hay thay cửa thì đa số gia đình bỏ qua. Ranh giới giữa sửa nhỏ và sửa lớn không rõ, nên nhà bạn thấy cần thì làm một lễ gọn là được.
3. Xem tuổi người đứng lễ
Trước khi chọn ngày, nhiều nhà xét tuổi chủ nhà trong năm định xây. Ba phép quen thuộc là Kim Lâu, Hoang Ốc và Tam Tai. Ba phép cho kết quả riêng, không nhất thiết trùng nhau.
Nếu tuổi chủ nhà vướng mà việc xây không dời được, gia đình có thể nhờ người khác đứng tên trong buổi lễ. Bài mượn tuổi làm nhà nói riêng về cách này. Cũng có nhà không xét gì, chỉ chọn ngày thợ rảnh và trời khô ráo.
4. Chọn ngày giờ năm 2027
Cách nhanh nhất là mở trang xem ngày tốt khởi công và nhập năm sinh gia chủ. Trang này dùng điểm của việc động thổ, rồi tự bỏ ngày xung tuổi, Tam Nương, Nguyệt Kỵ và Sát Chủ.
Bảng dưới lấy từ chính phép tính đó, khi chưa nhập năm sinh. Đây là vài ngày có điểm cao của mùa xây dựng đầu năm.
| Ngày dương | Ngày âm | Can chi | Trực | Điểm động thổ |
|---|---|---|---|---|
| Thứ Sáu 5/3/2027 | 28/1 | Quý Mùi | Chấp | 73 |
| Thứ Ba 16/3/2027 | 9/2 | Giáp Ngọ | Bình | 77 |
| Thứ Tư 17/3/2027 | 10/2 | Ất Mùi | Định | 75 |
| Thứ Năm 8/4/2027 | 2/3 | Đinh Tỵ | Trừ | 82 |
Khi có năm sinh, danh sách sẽ ngắn lại. Ngày Ngọ xung tuổi Tý, ngày Mùi xung tuổi Sửu, ngày Tỵ xung tuổi Hợi. Về giờ, người ta hay lấy một giờ hoàng đạo vào buổi sáng để thợ còn kịp làm trong ngày. Không có giờ đẹp thì chọn lúc cả nhà đến đủ cũng ổn.
5. Mâm lễ và trình tự
Không có mâm chuẩn cho mọi nơi. Phần cốt lõi thường là hương, hoa, nước sạch, trầu cau, rượu, một đĩa gạo và một đĩa muối. Phần cỗ có thể là xôi với gà luộc, thủ lợn, heo quay hoặc chỉ hoa quả. Nhà ăn chay dùng đồ chay vẫn được. Vàng mã có hay không tùy nếp nhà.
- Dọn đất: phát cỏ, dọn gạch vụn, cắm mốc nơi sẽ đào.
- Đặt mâm: có nơi đặt giữa khu đất, có nơi đặt ở phía trước, nhìn vào nhà sắp xây.
- Khấn: chủ lễ thắp hương, xưng tên, thưa việc sẽ làm.
- Cuốc đất: khi hương cháy gần hết, chủ lễ cuốc vài nhát. Có nơi cuốc ở bốn góc và giữa móng, có nơi chỉ ba nhát tượng trưng.
- Kết thúc: rắc gạo muối quanh đất nếu nhà giữ lệ này, rồi mời thợ cùng thụ lộc.
Lời khấn nên ngắn, nói bằng lời của mình. Bạn có thể tham khảo khung sau, do ban biên tập viết để gợi ý.
"Hôm nay là ngày... tháng... năm..., tại... Con là..., thay mặt gia đình, thưa với thần linh cai quản nơi đây. Nhà con sắp dựng nhà trên mảnh đất này, xin có lễ mọn trình báo. Mong việc làm thuận lợi, thợ thuyền bình an, xóm giềng êm ấm. Con xin cảm tạ."
6. Những việc thật sự quyết định ngôi nhà
Một buổi lễ đẹp chỉ là phần mở đầu. Các khâu sau mới ảnh hưởng tới độ bền của nhà và sự an toàn của người làm.
- Kiểm tra sổ đất, ranh đất và giấy phép xây dựng nếu công trình thuộc diện phải xin.
- Hỏi địa phương về đường ống, cáp ngầm trước khi đào.
- Báo hàng xóm sát vách, chụp lại hiện trạng tường chung.
- Thống nhất bản vẽ, hợp đồng thi công và tiến độ theo mùa mưa.
- Đốt hương, vàng mã xa đống cót ép, bạt và dầu máy.
Nếu giấy phép chưa xong, bạn nên lùi ngày lễ. Dời sang ngày khác thường dễ hơn nhiều so với xử lý rắc rối khi đã đào móng.
7. Câu hỏi thường gặp về lễ động thổ
Phụ nữ đứng lễ được không?
Được, nhất là khi người phụ nữ là chủ đất hoặc lo việc chính. Quan niệm cũ hay chọn đàn ông, nhưng không có quy định chung.
Đúng ngày mà trời mưa to thì sao?
Nhiều nhà che bạt làm lễ gọn rồi hôm sau mới đào. Có nhà dời hẳn ngày. Bạn cứ lấy an toàn làm đầu, nền đất ướt rất khó thi công.
Chủ nhà ở xa có cần về không?
Tốt nhất là có mặt nếu sắp xếp được. Không về được thì nhờ người thân đứng lễ thay, gọi điện cùng theo dõi. Nhiều gia đình làm vậy.
Bỏ lễ động thổ có sao không?
Không ai nói trước được chuyện gì, và chưa có gì cho thấy buổi lễ quyết định số phận một ngôi nhà. Có nhà theo đạo khác không làm, hoặc làm theo nghi thức của tôn giáo mình.
Lời kết
Động thổ là lúc gia đình nói ra mong muốn của mình trước khi bước vào một việc tốn công sức. Bạn hãy làm vừa sức, tra ngày ở trang khởi công nếu muốn, rồi dành phần lớn sự chú ý cho thiết kế và thi công. Bài viết là thông tin phong tục để tham khảo.
Bài văn khấn liên quan: Văn khấn lễ cất nóc, đổ mái, Văn khấn động thổ làm nhà, Văn khấn khi sửa mộ, tảo mộ. Xem đủ ở trang văn khấn các ngày trong năm.